- سخن ناشر 1
- کاربرد اصطلاح در علوم 3
- اصطلاحات علم اصول 4
- اباحۀ اخص 8
- اشاره 8
- اباحۀ اضطراری 8
- اباحۀ اقتضایی 9
- اباحۀ شرعی 9
- اباحۀ ظاهری 9
- اباحۀ اعم 9
- ابتلا و عدم ابتلا 10
- اباحۀ واقعی 10
- اباحۀ غیر اقتضایی 10
- اباحۀ عقلی 10
- اتّصال زمان شک به زمان یقین 13
- اثبات و ثبوت 13
- اجتماع امر و نهی 14
- اثر شرعی 14
- اجتهاد 16
- اشاره 16
- اجتهاد تجزّئی 21
- اجتهاد خاص 21
- اجتهاد در عصر ائمه علیهم السلام 21
- اجزاء در اصول با کشف خلاف ظنّی 22
- اجتهاد عام 22
- اجزاء در اصول با کشف خلاف قطعی 23
- اجزاء 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف قطعی 24
- اشاره 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف ظنّی 24
- اجزاء در تبدّل قطع 24
- اجزای مأموربه امر واقعی ثانوی 26
- اجماع 27
- اشاره 27
- اجماع بسیط 29
- اجماع دخولی 30
- اجماع حدسی 30
- اجماع تشرّفی 30
- اجماع عملی 31
- اجماع سکوتی 31
- اجماع لطفی 32
- اجماع کشفی 32
- اجماع لبّی 32
- اجماع مرکّب 33
- اجماع محصّل 33
- اجماع مدرکی 33
- اجمال 34
- اشاره 34
- اجماع منقول 34
- اجمال مخصّص لبّی 35
- اجمال نصّ 36
- اجمال مخصّص لفظی 36
- احترازی بودن قیود 37
- اشاره 38
- احتمال و محتمل 38
- احتیاط 38
- احتیاط شرعی 39
- احتیاط عقلی 40
- اخباریین 42
- اختیار 44
- اشاره 45
- اراده 45
- اراده استعمالی 46
- ارادۀ انشایی 47
- ارادۀ تفهیمی 47
- ارادۀ تکوینی 47
- ارادۀ الهی 47
- ارادۀ تشریعی 47
- ارادۀ فعلی 48
- ارادۀ حقیقی 48
- استثنا 49
- استحباب 50
- استحسان 50
- اشاره 52
- استصحاب 52
- استصحاب استقبالی 56
- استصحاب تنجیزی 57
- استصحاب حال شرع 58
- استصحاب جزئی 58
- استصحاب حال عقل 58
- استصحاب حکم مخصّص در عموم زمانی 59
- استصحاب در امور تدریجی 60
- استصحاب حکمی 60
- استصحاب در اطراف علم اجمالی 60
- استصحاب در شبهۀ حکمی 61
- استصحاب در زمانیات 61
- استصحاب در شبهۀ موضوعی 62
- استصحاب سببی 62
- استصحاب صحّت هنگام شک در مانع 63
- استصحاب کلّی 64
- استصحاب عدمی 64
- استصحاب قهقرایی 64
- استصحاب وجودی 66
- استصحاب موضوعی 66
- استصحاب مسبّبی 66
- استعمال 67
- اشاره 67
- استعمال حقیقی 67
- استلزامات عقلی 68
- استعمال مجازی 68
- اسم جنس 69
- اشتراک 69
- اشاره 69
- اشتراک معنوی 70
- اشتراک لفظی 70
- اشاره 71
- اصل اباحه 71
- اصل اجتهادی 73
- اصل احتیاط 73
- اصل اباحۀ عقلی 73
- اصل اباحۀ شرعی 73
- اصل اشتغال 74
- اصل اطلاق 74
- اصل برائت 75
- اصل تأخّر حادث 75
- اصل تخییر 76
- اصل تطابق 78
- اصل تنزیلی 79
- اصل ثبات 79
- اصل حسّ 80
- اصل صحّت 82
- اصل حلیت 82
- اصل شرعی 82
- اصل حقیقت 82
- اصل طهارت 84
- اصل ظهور 85
- اصل عدم 86
- اصل عدم استخدام 86
- اشاره 86
- اصل عدم اعتبار ظنّ 88
- اصل عدم تزکیه 88
- اصل عدم اضمار 88
- اصل عدم اشتراک 88
- اصل عدم قرینه 89
- اصل عدم تقدیر 89
- اصل عقلی 90
- اصل عدم نقل 90
- اصل عملی 90
- اصل عموم 92
- اصل غیر تنزیلی 93
- اصل غیر محرز 93
- اصل لفظی 93
- اصل غیر مثبت 93
- اصل مثبت 94
- اصل موضوعی 97
- اصل نفی 97
- اصل وقف 98
- اصول فقاهتی 98
- اصول فقه 98
- اصول مؤمَّنه 100
- اطّراد 101
- اطلاق 102
- اشاره 102
- اطلاق بدلی 105
- اطلاق شمولی 105
- اعتبار 106
- اطمینان 106
- اقلّ و اکثر 109
- اشاره 109
- اقتضا 109
- اقلّ و اکثر ارتباطی 111
- اماره 111
- اشاره 111
- اقلّ و اکثر استقلالی 111
- امارۀ حکمی 112
- امتثال 112
- اشاره 112
- امارۀ موضوعی 112
- امتثال احتمالی 113
- امثتال ظنّی 113
- امتناع 114
- امتثال علمی تفصیلی 114
- امر 115
- اشاره 115
- امر ارشادی 118
- امر به امر 119
- امر بعد از حَظر 119
- امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن هست یا خیر؟ 120
- امر تخییری 122
- امر تعیینی 122
- امر تعبّدی 122
- امر کفایی 123
- امر ثانوی ظاهری 123
- امر مولوی 123
- امر ثانوی اضطراری 123
- امر عینی 123
- امر غیری 123
- امر واقعی 124
- امکان 124
- اشاره 124
- امکان اخصّ 126
- اشاره 127
- انحلال 127
- امکان تعبّد به ظنّ 127
- امکان وقوعی 127
- امکان استعدادی 127
- امکان عام 127
- امکان استقبالی 127
- امکان خاص 127
- اشاره 130
- انسداد 130
- انحلال حکم تکلیفی 130
- انحلال حکم وضعی 130
- انحلال حقیقی 130
- انحلال حکمی 130
- انسداد حکومتی 132
- انسداد کبیر 133
- انسداد کشفی 133
- انسدادی 133
- انصراف 133
- انفتاحی 134
- انفتاح 134
- انقلاب نسبت 134
- انقیاد 135
- ایجاب 135
- بالجمله و فی الجمله 136
- برائت شرعی 136
- برائت اصلی 136
- اشاره 136
- برائت 136
- برائت عقلی 138
- اشاره 139
- بنای عقلا 141
- برهان لمّی 141
- برهان انّی 141
- بسیط بودن مشتق 141
- تأخیر بیان از وقت حاجت 142
- تأخیر بیان از وقت خطاب 142
- تبادر 143
- تجرّی 143
- تجزّی 145
- تحقیق مناط 145
- تخصّص 146
- تخریج مناط 146
- تخطئه 147
- تخصیص 147
- اشاره 150
- تخییر بین اقلّ و اکثر 150
- تخییر عقلی 151
- تخییر شرعی 151
- تداخل اسباب و مسبّبات 152
- تراخی 154
- تراجیح 154
- ترادف 155
- ترتّب 155
- تزاحم 161
- ترک استکشاف 161
- اشاره 161
- تزاحم در مستحبّات 163
- تسامح در ادلّۀ سنن 164
- تسلسل 164
- تصویب معتزلی 166
- تصویب اشعری 166
- اشاره 166
- اشاره 166
- تصویب 166
- تشریع عملی 166
- تعادل و تراجیح 167
- تعارض 167
- تعبّدی 172
- تعلیق حکم بر وصف مشعر علیت است ؟ 174
- تعیینی و تعینی 174
- تعدّد مطلوب 174
- تقلید 175
- تقابل بین اطلاق و تقیید 175
- تقیید 184
- تقیه مداراتی 184
- تکرار 184
- اشاره 184
- تقیه 184
- تنجیز و تعذیر 185
- تمثیل 185
- تناقض 185
- تنقیح مناط 186
- تنجیز و تعلیق 186
- اشاره 187
- تواتر 187
- تواتر لفظی 188
- تواتر اجمالی 188
- تواتر معنوی 188
- جامع عرضی 189
- جامع انتزاعی 189
- جامع ذاتی 189
- جزء 190
- اشاره 190
- جزء خارجی 190
- جزء ذهنی 190
- جمع دلالی 191
- جعل مرکّب 191
- جمع تبرّعی 191
- جعل بسیط 191
- جمع عرفی 191
- جمع مقبول 192
- الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 192
- جمع موضوعی 192
- جمع محمولی 192
- حاظر و مبیح 195
- حجّت 195
- حجیت اصولی 196
- حجیت ذاتی 196
- حرمت ذاتی 197
- اشاره 197
- حرمت 197
- حُسن و قبح عقلی 198
- حقیقت شرعیه 206
- حقیقت متشرّعه 207
- حقیقت و مجاز 207
- حکم 210
- اشاره 210
- حکم ارشادی 216
- حکم امضایی 216
- حکم اقتضایی 216
- حکم تأسیسی 217
- حکم ثانوی 217
- حکم اوّلی 217
- حکم تکلیفی 217
- حکم تنجیزی 217
- حکم شأنی 218
- حکم شرعی 218
- حکم عدمی 218
- حکم ظاهری 218
- حکم فعلی 218
- اشاره 219
- حکم مولوی 219
- حکم واقعی اوّلی 219
- حکم واقعی ثانوی 219
- حکم وضعی 219
- حکمت 219
- حکمت الهی 220
- حکومت 220
- اشاره 220
- حکومت عرفی 222
- حکومت ظاهری 222
- حمل 223
- حمل ذاتی اوّلی 223
- اشاره 223
- حمل شایع صناعی 223
- حیثیت اطلاقیه 224
- حیثیت تعلیلیه 224
- اشاره 225
- خبر 225
- حیثیت تقییدیه 225
- خاص 225
- خبر عزیز 231
- خبر حسن 231
- خبر حسّی 231
- خبر ضعیف 231
- خبر صحیح 231
- خبر حدسی 231
- خبر موثّق 232
- خبر مستفیض 232
- خبر متواتر معنوی 232
- خبر متواتر لفظی 232
- خبر موثوق 232
- خبر متواتر اجمالی 232
- خبر متواتر 232
- خطاب های شفاهی 233
- خرق اجماع 233
- دفع مفسده مقدّم بر جلب منفعت 233
- دلالت استعمالی 234
- اشاره 234
- دلالت اقتضا 235
- دلات ایماء 236
- دلالت التزامی 236
- دلالت انّی 236
- دلالت تصدیقی 236
- دلالت ترک 236
- دلالت تفهیمی 237
- دلالت تقریر 237
- دلالت تصوّری 237
- دلالت تضّمنی 237
- دلالت تنبیه 238
- دلالت سکوت 238
- دلالت طبعی 238
- دلالت جدّی 238
- دلالت فعل 239
- دلالت عقلی 239
- دلالت لمّی 240
- دلالت قول 240
- دلالت مطابقی 240
- دلالت منطوق 241
- دلالت وضعی 241
- دلیل 241
- اشاره 241
- دلیل اجتهادی 242
- دلیل الخطاب 242
- دلیل امضایی 242
- دلیل شرعی 243
- دلیل انّی 243
- دلیل تأسیسی 243
- دلیل فقاهتی 243
- دلیل لبّی 243
- دلیل عقلی 243
- دلیل نقلی 244
- دلیل لفظی 244
- دلیل لمّی 244
- دلیل محرز 244
- دور 244
- دوام نسبت 244
- دوران امر بین تخصیص و نسخ 245
- دوران امر بین جزئیت،شرطیت و مانعیت 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر ارتباطی 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر استقلالی 245
- دوران امر بین متباینین 246
- ذات 246
- دوران امر بین محذورین 246
- دون اثباطه خرط القتاد 246
- ذاتی و عرضی 247
- ذهن 248
- رافع و مانع 248
- رخصت و عزیمت 249
- رفع و دفع 251
- سبب 251
- سبر و تقسیم 253
- سدّ ذرایع و فتح ذرایع 254
- سنّت 256
- سیرۀ عقلا 260
- سیره 260
- اشاره 260
- سیرۀ متشرّعه 260
- شبهۀ بدوی 261
- اشاره 261
- شبهۀ ابن قبّه 261
- شبهۀ حکمی 262
- شبهۀ تحریمی 262
- شبهۀ کعبی 263
- شبهۀ مقرون به علم اجمالی 264
- شبهۀ محصور 264
- شبهۀ مفهومی 264
- شبهۀ مصداقی 264
- شبهۀ وجوبی 265
- شرایط جعل و مجعول 265
- اشاره 265
- شرط 265
- شبهۀ موضوعی 265
- شرط ترتّب 266
- شرط متقدّم،متأخّر و مقارن 266
- شرط اتّصاف 266
- شک بین جزئیت و مانعیت 267
- شک 267
- اشاره 267
- شرع 267
- شک در تکلیف 268
- شک در حجیت 268
- شک در رافع 268
- شک در محصّل 269
- شک ساری 269
- شک در مقتضی 269
- شک در مکلّفٌ به 269
- شک طاری 270
- شک مسبّبی 270
- شک سببی 270
- اشاره 271
- شهرت 271
- شهرت روایی 271
- شهرت فتوایی 272
- صحّت حمل 272
- شهرت عملی 272
- صحیح و اعم 273
- صدق در قضایای حملی 277
- ضدّ 278
- اشاره 278
- ضرر و ضرار 279
- طریقۀ عقلا 279
- طریقیت 279
- ظاهر 279
- طلب و اراده 279
- ضدّ عام 279
- اشاره 282
- ظنّ 282
- ظنّ اطمینانی 283
- ظنّ خاص 283
- ظنّ ممنوع 284
- ظنّ متأخّم به علم 284
- ظنّ غالب 284
- ظنّ قوی 284
- ظنّ طریقی 284
- ظنّ مانع 284
- ظنّ مطلق 284
- ظنّ موضوعی 285
- ظنّی الدّلالت 285
- ظواهر الفاظ 285
- ظنّ نوعی 285
- اشاره 286
- ظهور تصدیقی 286
- ظهور اقتضائی 286
- ظهور موضوعی 287
- ظهور تضمّنی 287
- عام استغراقی 287
- عام اصولی 287
- ظهور ذاتی 287
- عام مجموعی 288
- عام و خاص 288
- عام افرادی 288
- عام بدلی 288
- عدالت 292
- عام و خاص من وجه 292
- عدم ابتلا 293
- عدم ازلی 293
- عدم الدّلیل دلیل العدم 294
- عدم اطّراد 294
- عدم القول بالفصل 295
- عدم صحّت حمل 296
- عدم صحّت سلب 296
- عدم و ملکه 296
- عدم محمولی 296
- عَرَض 297
- عرض ذاتی 297
- عدم وصفی 297
- عَرَض غریب 297
- اشاره 297
- عرض و عرضی 297
- عُرف 298
- اشاره 298
- عرف خاص 301
- عرف فاسد 302
- عرف عام 302
- عرف قولی 302
- عرف عملی 302
- عصمت 303
- عصیان 303
- عزیمت 303
- اشاره 304
- عقلیات غیر مستقل 307
- عقل نظری 307
- علّت 307
- عقل عملی 307
- عقلیات مستقل 307
- علّت و حکمت 310
- اشاره 311
- علم اجمالی 313
- علم تفصیلی 314
- علم اصول فقه 314
- عموم استغراقی 314
- اشاره 314
- علم فقه 314
- علم اجمالی در تدریجیات 314
- عموم 314
- عموم زمانی 315
- عموم سیاقی 315
- عموم فوقانی 315
- عموم و خصوص مطلق 316
- عموم و خصوص من وجه 316
- غایت 316
- عموم و خصوص 316
- فتح ذرایع 317
- فحوی الخطاب 317
- غیر مستقلاّت عقلی 317
- فقه 318
- فقیه 319
- فور و تراخی 319
- قاصر 320
- قاطع و مانع 321
- اشاره 322
- قاعدۀ استصحاب 323
- قاعدۀ استطاعت 323
- قاعدۀ اصولی 324
- قاعدۀ تجاوز و فراغ 324
- قاعدۀ الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 324
- قاعدۀ تحسین و تقبیح عقلی 328
- قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن 328
- قاعدۀ ترجیح بلا مرجّح 328
- قاعدۀ تقیه 329
- قاعده تعیین 329
- قاعدۀ صحّت 335
- قاعدۀ فقهی 335
- قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان 335
- قاعدۀ طهارت 335
- قاعده فراغ 335
- قاعدۀ لاضرر و لاضرار 338
- قاعده لطف 343
- قاعدۀ ما لایدرک کلّه لایترک کلّه 345
- قاعدۀ مقتضی و مانع 345
- قاعدۀ ملازمه 346
- قاعدۀ میسور 348
- قاعدۀ نفی عُسر و حرج 349
- قاعدۀ ید 353
- قاعدۀ یقین 356
- قبح فعلی و قبح فاعلی 358
- قُبح عقاب بلابیان 358
- قدرت تکوینی به معنی اعم 359
- قرآن 360
- قرینه 364
- قرینۀ حالیه 364
- اشاره 364
- قرینۀ عقلی 365
- قرینۀ عرفی 365
- قرینۀ غیرلفظی 365
- قرینۀ لفظی 365
- قرینۀ لبّی 365
- قرینۀ مقالیه 366
- قرینۀ منفصل 366
- قصد وجه 366
- قضیۀ حقیقیه 367
- قضیۀ خارجیه 367
- اشاره 367
- اشاره 367
- قطع 367
- قطع تفصیلی 373
- قطع اجمالی 373
- قطع تعبّدی 373
- قطع شخصی 373
- قطع عرفی 374
- قطع قطّاع 374
- قطع موضوعی 374
- قطع موضوعی طریقی 374
- قطع طریقی 374
- قطع واقعی 375
- قطع موضوعی وصفی 375
- قطع نوعی 375
- قَلب 376
- قول لُغوی 377
- القول بعدم الفصل 377
- اشاره 379
- قیاس 379
- قیاس اخاله 382
- قیاس ادنی 382
- قیاس اولویت 383
- قیاس جلی 383
- قیاس اصولی 383
- قیاس خفی 383
- قیاس منصوص العلّه 384
- قیاس علّت 384
- قیاس مستنبط العلّه 384
- قیام اصول مقام قطع 384
- قیاس مصرّح العلّه 384
- کان تامّه و ناقصه 385
- قیام اماره مقام قطع موضوعی صفتی 385
- قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی 385
- کشف 387
- کشف انسدادی 389
- کُفر 389
- کلّ 389
- کلّی 390
- کلّما حکم به الشّرع حکم به العقل 390
- کلّما حکم به العقل حکم به الشّرع 390
- کلام 390
- اشاره 390
- کلّی منطقی 391
- کلّی طبیعی 391
- کلّی عقلی 391
- کنایه 393
- کِیف 394
- کَون 394
- لای نفی جنس 395
- لُبّ 396
- لزوم بین و غیر بین 396
- لحن الخطاب 396
- لمّی 397
- لغت 397
- مادّه 398
- اشاره 399
- ماهیت لا به شرط قسمی 399
- ماهیت 399
- مانع شرعی 399
- ماهیت مخلوطه 400
- ماهیت مهمله 400
- ماهیت مجرّده 400
- ماهیت مطلقه 400
- ماهیت لا به شرط مقسمی 400
- مبادی تصدیقیه 401
- مبادی تصوّریه 401
- مبادی احکامیه 401
- مبادی عالیه 401
- اشاره 401
- مُبیح 402
- متأخّری متأخّرین 402
- متأخّرین 402
- متجرّی 402
- متشابه 403
- مترادف 403
- متشرّعه 403
- متعلّق احکام 404
- متواتر 404
- مثبتات اماره و اصل 405
- اشاره 405
- مجاری اصول 405
- مَجاز 405
- مجاز به زیاده و نقصان 406
- مجاز عقلی 406
- مَجاز لغوی 407
- مجاز مشهور 407
- مجهول 408
- محمول بالضّمیمه 409
- مخالفت احتمالی عملی 410
- مخالفت قطعی عملی 410
- مخالفت قطعی التزامی 410
- اشاره 411
- مخصّص قطعی الدّلالت 412
- مخصّص عقلی 412
- مخصِّص لُبّی 413
- مخصِّص لفظی 414
- مخصّص متّصل 414
- مخصّص متّصل لُبّی 414
- مخصِّص مبین 414
- مخصّص مجمل 415
- مخصّص متّصل لفظی 415
- مخصّص منفصل لُبّی 416
- مخصّص منفصل 416
- مراتب حکم 417
- مخطّئه 417
- مُرجِّح 418
- مرّه و تکرار 418
- مستقلّات عقلیه 419
- مسئلۀ فقهی 419
- مسئلۀ اصولی 419
- مستحب 419
- مسقطات تکلیف 420
- مسلّمات 420
- مشهور 421
- مشترک 421
- مصالح مرسله 422
- مصلحت 426
- مضیق 428
- مطلق 428
- معقولات اوّلیه 429
- مظنونات 429
- معقولات ثانویه 429
- مفاهیم انتزاعی 430
- مفهوم 430
- مفاهیم اعتباری 430
- اشاره 430
- مفاهیم حقیقی 430
- مفهوم حصر 433
- مفهوم استثناء 433
- مفهوم غایت 435
- مفهوم لقب 437
- مفهوم وصف 438
- مفهوم مردّد 438
- مفهوم موافق 438
- مقدّمات تولیدیه 439
- مقدّمات حکمت 439
- مقدّمه 441
- مقدّمات دلیل انسداد 441
- اشاره 441
- مقدّمۀ سبب 444
- مقدّمۀ شرط 444
- مقدّمۀ شرعی 445
- مقدّمۀ صحّت 445
- مقدّمۀ عبادی 446
- مقدّمۀ عقلی 447
- مقدّمۀ عدم مانع 447
- مقدّمۀ متأخّر 448
- مقدّمۀ علم 448
- مقدّمۀ غیر موصل 448
- مقدّمۀ مفوّته 449
- مقدّمۀ معدّ 449
- مقدّمۀ متقدّم 449
- مقدّمۀ مقارن 450
- مقدّمۀ موصل 450
- مقدّمۀ واجب 451
- مقدّمۀ وجود 453
- مقرّر 453
- مقدّمۀ وجوب 453
- ملاکات احکام 454
- مقید 454
- ملازمه بین حکم شرع و عقل 454
- ملاک اقتضایی 454
- ملکه 455
- منجّز 455
- مَناط 455
- مناسب 455
- موافقت و مخالفت 456
- منطوق 456
- موافقت قطعی عملی 456
- موافقت احتمالی عملی 456
- موافقت احتمالی التزامی 456
- موافقت قطعی التزامی 456
- موضوع 458
- اشاره 458
- موضوع مستنبط 459
- موضوع علم اصول 459
- اشاره 460
- نسخ 460
- نسخ وجوب 462
- نصّ اهل لغت 463
- نصّ 463
- اشاره 463
- نظر 464
- نفس الامر 465
- نَعت 465
- نفی حکم به لسان موضوع 466
- نَفل 466
- اشاره 467
- نهی ارشادی 469
- نهی در عبادت 470
- نهی تنزیهی 470
- نهی تحریمی 470
- نهی در معامله 470
- اشاره 471
- نهی غیری 471
- نهی نفسی 471
- واجب 471
- واجب تخییری 472
- واجب تبعی 472
- واجب تعیینی 473
- واجب توصّلی 473
- واجب تعبّدی 473
- واجب کفایی 474
- واجب مضیق 474
- واجب غیری 474
- واجب مشروط 474
- واجب مطلق 475
- واجب معلّق 475
- واجب موسّع 476
- واجب منجّز 476
- واجب نفسی 476
- واجب موقّت 476
- واجب مقید 476
- واسطه در عروض 477
- واضع 477
- وجوب 478
- وجود محمولی 480
- وحدت مطلوب و تعدّد مطلوب 480
- وجود نعتی 480
- ورود 481
- وصف 482
- اشاره 483
- وضع 483
- وضع تخصّصی 485
- وضع تخصیصی 486
- وضع جزئی 486
- وضع شخصی 486
- وضع عینی 486
- وضع تعیینی 486
- وضع تعینی 486
- وضع نوعی 487
- وضع مرکّبات 487
- اشاره 489
- هل مرکّبه 489
- یقین منطقی و یقین اصولی 489
- یقین استقرائی 489
- یقین 489
شک در تحقّق سبب
«شک در تحقّق سبب»،یا«استصحاب سببی»وقتی است که ما شک کنیم آیا سبب محقّق شده تا این که مسبّب نیز محقّق شود یا نه؟اصل،عدم تحقّق سبب است.مثلاً تغییر رنگ یا بو یا طعم آب،موجب نجاست آن می شود،ولی اگر شک کنیم در تغییر رنگ یا بو یا طعم آب،اصل،عدم تغییر است.بنابراین،مسبّب که نجاست آن است محقّق نمی شود.
شک در تکلیف
«شک در تکلیف»یعنی شک در حکم شرعی.شک در حکم شرعی دو صورت دارد:1.شک در اصل جعل حکم از سوی شارع باشد که آن را«شبهۀ حکمی»می نامند.مانند شک در وجوب دعا هنگام دیدن ماه.2.شک در مجعول باشد.یعنی شک در این که فلان مصداق خارجی،موضوع حکم هست یا خیر؟مانند شک در شراب بودن مایع این لیوان.
-در مواردی که حکم شرعی مشکوک باشد وظیفه چیست؟مشهور میان اصولیین،اجرای اصل برائت است،البتّه در صورتی که تکلیف یا مکلّفٌ به،حالت سابق نداشته باشد.
شک در حجیت
اگر دلیلی به ما رسید و در حجیت آن شک کردیم،مقتضای اصل چیست؟میان علما معروف است که:شک در حجیت،قطع به عدم حجیت را به دنبال دارد.معنی این جمله چیست؟آیا شک در حجیت با قطع به عدم حجیت قابل جمع است؟مراد از این عبارت،عدم ترتیب اثر بر دلیل مشکوک است.یعنی همان گونه که قطع به عدم اعتبار و حجیت یک دلیل،باعث می شود که هیچ اثری بر آن مترتّب نکنیم،شک در حجیت و اعتبار دلیل نیز این گونه است و نباید اثری بر آن مترتّب نمود،زیرا فرض این است که می خواهیم مفاد و مؤدّای دلیل مشکوک را به شارع نسبت دهیم و اسناد غیر قطعی و غیر معتبر،حرام و ممنوع است.
شک در رافع
«شک در رافع»یعنی شک در پیدا شدن چیزی که در صورت وجود،صلاحیت از بین