فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 277

صحیح و فاسد

-1

برای«صحیح»و«فاسد»چند معنی بیان شده است:1.«صحیح»آن است که با تحقّق آن،اعاده و قضا ساقط می شود و«فاسد»،مقابل آن است.این اصطلاح فقهی صحیح و فاسد است.2.«صحیح»آن چیزی است که مطابق با شرع باشد و«فاسد»،عملی است که مطابق شرع نیست.این معنی را اصطلاح کلامی دانسته اند.3.«صحیح»آن عملی است که غرض با آن حاصل می شود و«فاسد»مقابل آن است.4.«صحیح»آن عملی است که دارندۀ تمام اجزا و شرایط باشد و عمل فاقد همۀ اجزا و شرایط،«فاسد»است.

صدق در قضایای حملی

-2

ملاک«صدق»و«کذب»در خبر چیست؟چهار مبنا وجود دارد:1.مشهور میان علما در ملاک صدق و کذب،مطابقت و عدم مطابقت خبر با واقع است.خبر مطابق با واقع،«صادق»است و«کذب»،عدم مطابقت خبر با واقع است.2.ملاک صدق،مطابقت مراد و مقصود با واقع است و کذب،عدم مطابقت مراد با واقع.این مبنای مرحوم خویی رحمه الله است.بر اساس مبنای مشهور،ملاک در صدق،مطابقت ظهور کلام متکلّم با واقع است؛اگر چه این ظهور با مراد جدّی متکلّم نیز منافات داشته باشد.اما بر مبنای ایشان،مطابقت مراد جدّی با واقع ملاک است،بلی!غالباً مراد جدّی با ظهور متّحد است.3.«نظّام»معتقد است که خبر صادق آن خبری است که مطابق با اعتقاد خبر دهنده باشد؛اگر چه آن اعتقاد منافی با واقع باشد و خبر کاذب،خبری است که مطابق با اعتقاد خبر دهنده نباشد؛اگر چه آن خبر مطابق با واقع هم باشد.پس ملاک صدق و کذب،مطابقت و عدم مطابقت خبر با اعتقاد متکلّم است.4.«جاحظ»،یکی دیگر از ادیبان است که ملاک صدق خبر را مطابقت آن با واقع و اعتقاد متکلّم می داند و خبر غیر مطابق با واقع و اعتقاد متکلّم را کذب می داند.بر اساس عقیدۀ این ادیب،خبری که واجد هر دو مطابقت نباشد،نه صادق است و نه کاذب.