فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 282

پی دارد.به عنوان«عام و خاص»رجوع شود.4.قول لغویین.به عنوان«قول لغوی»رجوع شود.5.مقدّمات حکمت. (1)6.وضع:هر گاه انسان دریابد که فلان لفظ برای فلان معنی وضع شده است،آن لفظ ظاهر در همان معنی است.یعنی هر گاه آن لفظ بدون قرینه استعمال شود،ظهور در همان معنای موضوع له خواهد داشت.توضیح موارد فوق را در عنوان مربوط پیگری نمایید.

-دو نکته:اوّل:حجیت ظاهر کلام کسی که معمولاً به قرائن منفصله اعتماد می کند،متوقّف بر تفحّص و جست وجو از قرینه منفصله است و تنها بعد از فحص از قرینه منفصله می توان به ظاهر کلام او تمسّک نمود،هر چند اطمینان به ارادۀ ظاهر نیز حاصل نشود.بعید نیست که اغلب روایات وارد شده از معصومین علیهم السلام این گونه باشند.به هر حال،باید ابتدا از عدم وجود قرینۀ منفصله مطمئن شد و سپس ظاهر کلام را اخذ نمود.دوّم:آن چه در ظهور ملاک است،ظهور جملۀ ترکیبی است.یعنی اگر جمله ای را مشاهده کردیم که مفردات آن در معنایی ظهور دارند و مجموع جمله در معنایی دیگر،در این صورت،ظهور مجموع جمله معتبر است و به ظهور مفردات نمی توان اعتنا کرد.

ظنّ

اشاره

-2

«ظنّ»یعنی حالتی از نفس که فراتر از شک و پایین تر از علم است.هر گاه انسان نسبت به دو یا چند احتمال مردّد شود و همۀ احتمالات نزد او مساوی باشند،این حالت را«شک»گویند؛ولی اگر یکی از احتمالات نزد او قوی تر باشد،این حالت را«ظنّ»گویند.در این عنوان پیرامون سه محور بحث شده است:اوّل:آیا امکان دارد مکلّفین ملزم به متابعت از«ظنّ»شوند یا نه؟به عبارت دیگر:اگر شارع مقدّس مکلّفین را ملزم به پیروی و متابعت از«ظنّ»کند،محذور و محالی پیش می آید یا نه؟تمام