فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 283

اصولیین معتقدند که تعبّد به ظنّ ممکن است؛یعنی اگر شارع ما را ملزم به پیروی و متابعت از ظنّ کند،هیچ محذور و محالی مانند اجتماع مصلحت و مفسده،یا اجتماع کراهت و اراده،یا اجتماع ضدّین و مثلین،یا القای در مفسده و تفویت مصلحت پیش نمی آید.تنها به«ابن قبه» (1)نسبت می دهند که وی قائل به امتناع تعبّد به ظنّ بوده است.اصولیین،ادلّۀ نقل شده از او را کافی و کامل برای اثبات ادّعایش ندانسته اند.دوّم:آیا اصل اوّلی در ظنون،اعتبار و حجیت است یا نه؟به عنوان«اصل عدم عمل به ظنّ»رجوع شود.سوّم:آیا بعد از فرض امکان تعبّد به ظنّ،در عالم خارج نیز تعبّد به ظنّ واقع شده است و ظنونی هستند که شارع آنها را معتبر دانسته و امر به متابعت از آنها نموده باشد یا نه؟جواب:هر چند اصولیین در تعداد ظنون معتبر و توسعه وضیق آنها اختلاف دارند،ولی فی الجمله قائل به وجود ظنون معتبر شرعی مانند خبر واحد،ظواهر الفاظ،اماره و...هستند.

-اقسام ظنّ:«ظنّ اطمینانی»،«ظنّ خاص»،«ظنّ شخصی»،«ظنّ طریقی»،«ظنّ غالب»،«ظنّ قوی»،«ظنّ متأخّم به علم»،«ظنّ مطلق»،«ظنّ موضوعی»و«ظنّ نوعی».توضیح هر کدام را در عنوان مربوط بیابید.

ظنّ اطمینانی

«ظنّ اطمینانی»که به آن«علم عادی»و«علم عرفی»نیز می گویند،عبارت از آن ظنّی است که مردم عادی آن را به منزلۀ علم می دانند و وجود آن باعث اطمینان می شود.فقها این نوع از ظنّ را«ظنّ قویی»،«ظنّ متأخّم به علم»یا«ظنّ غالب»می نامند.

ظنّ خاص

«ظنّ خاص»،ظنّی است که شارع آن را معتبر دانسته باشد مانند«خبر واحد»که مفید چیزی بیش از ظنّ نیست ولی شارع همین ظنّ حاصل از خبر واحد را حجّت و معتبر دانسته است.به عنوان«ظنّ»رجوع شود.