فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 293

عدالت سه عبارت وجود دارد:1.ایمان به حسب ظاهر.2.حسن ظاهر.3.ملکه ای نفسانی است که موجب برانگیختن به ملازمت تقوی و جوانمردی می شود. (1)عدالت،یا در رأی و فکر است،یا در صفات نفسانی و یا در گفتار و کردار.عدالت در رأی و فکر یعنی ایمن بودن رأی از انحراف و ضعف و شدّت؛به بیان دیگر:عدالت در این جا به معنی حق و درست است.عدالت در صفات نفسانی یعنی معتدل بودن اخلاق باطنی.مثلاً شجاعت وقتی معتدل است که به حدّ ترس و جسارت نرسد.عدالت در کردار و گفتار یعنی صداقت و درستکاری و دوری از افراط و تفریط در کردار و گفتار. (2)

عدم ابتلا

به عنوان«ابتلا و عدم ابتلا»رجوع شود.

عدم ازلی

-3

مقصود از«عدم ازلی»،عدمی است که از ازل معدوم بوده و هیچ زمانی متّصف به وجود نشده و سپس معدوم شود.«استصحاب عدم ازلی»،یکی از مباحث استصحاب است.اگر چیزی متّصف به عدم ازلی بود و سپس شک کردیم در از بین رفتن آن عدم و متّصف شدنش به وجود،بدون شک می توان به استصحاب عدم ازلی استناد کرد و حکم به باقی بودن عدم موضوع نمود.مثلاً کسی به عنوان«زید»از ازل وجود نداشت،اکنون شک می کنیم که آیا چنین شخصی وجود پیدا کرده یا نه؟استصحاب عدم ازلی باعث می شود که حکم کنیم به عدم وجود چنین شخصی و بقا و استمرار عدم وجود او.در این مقدار از استصحاب عدم ازلی بحثی نیست.اختلاف در جایی است که موضوع،مرکّب از دو جزء باشد که یکی وجودی و دیگری عدمی است.ابتدا هر دو جزء متّصف به عدم هستند،اما بعد از آن پی می بردیم که جزء وجودی صفت معدوم بودن را از دست داد و موجود شد ولی در جزء دوّم که عدمی است تردید داریم که آیا

1- (1) .مفتاح الکرامه:83/3؛المحصول:196/2؛جامع المقاصد:372/2.
2- (2) .التّحقیق فی کلمات القرآن الکریم:55/8.
3- (3) .المعجم الاصولی:299/2.