فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 30

و برخی نیز خبر شیعۀ مورد ستایش قرار گرفته و...امّا مدلول التزامی این اقوال گوناگون،عدم حجیت و اعتبار خبر شخص دروغگو است. (1)

اجماع تشرّفی

آن اجماعی است که شخص به اعتبار تشرّف به محضر امام عصر عجّل الله تعالی فرجه الشریف و اخذ حکم از ایشان،ادّعای اجماع می نماید.علّت ادّعای اجماع در چنین مواردی،ترس مدّعی از متّهم شدن به دروغگویی و یا احساس وظیفه لزوم پنهان نگه داشتن تشرّف و...می باشد.هیچ کدام از فقها چنین اجماعی را ادّعا نکرده است. (2)

اجماع حدسی

«اجماع حدسی»وقتی است که در یک حکم و مسئله ای اتّفاق نظر بین فقها حاصل شده باشد و کسی از این وحدت نظر حدس بزند که قول امام معصوم علیه السلام نیز همین است.یعنی یک ملازمۀ عادی وجود دارد بین قول رهبر و فرمانروا و پیروان و زیردستان او.وقتی ملاحظه کنیم که همۀ پیروان بر یک امری اتّفاق نظر دارند،نتیجه می گیریم که حاکم و رئیس نیز همین نظر را دارد.البتّه در این نوع از اجماع شرط است که اوّلاً:اتّفاق نظر زیر مجموعه ناشی از تبانی آنها نباشد؛ثانیاً:این اتّفاق نظر شامل همۀ فقها در همۀ زمان ها باشد. (3)گروهی از علمای شیعه این نوع از اجماع را حجّت و معتبر می دانند.

اجماع دخولی

توصیف اجماع به وصف«دخولی»در واقع بیان ملاک حجیت«اجماع محصّل»است.یعنی آن چیزی که موجب اعتبار اتّفاق و اجماع فقها در یک مسئله می شود،دخول معصوم علیه السلام به صورت ناشناس در میان جمع و یکی از مجمعین بودن بر این حکم

1- (1) .المعجم الاصولی:49/1.
2- (2) .المعجم الاصولی:50.
3- (3) .مرحوم علاّمه حلّی رحمه الله از طرفداران حجّیت این قسم است.مبادی الوصول:190؛مرحوم صاحب فصول رحمه الله در این مورد مفصّل بحث کرده است.الفصول:243.