فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 315

عموم بدلی

به عنوان«عام و خاص»رجوع شود.

عموم زمانی

«عموم زمانی»،یعنی عمومی که همۀ لحظات و زمان ها را شامل می شود همان گونه که عموم استغراقی شامل همۀ افراد و زمان ها می شود.

عموم سیاقی

عمومی است که از سیاق جمله استفاده می شود.مانند عموم مستفاد از نکره در سیاق نفی.مثلاً وقتی گفته شود:با کودک تندی نکنید.از این جمله،حکم عام استفاده می شود.

عموم فوقانی

-1

هر گاه دو دلیل متعارض به علّت ترجیح نداشتن هیچ کدام،از حجیت و اعتبار ساقط شوند و در این میان،عموم یا اطلاقی وجود داشته باشد که طرف هیچ یک از دو دلیل متعارض نبوده باشد،ملاک عمل،آن عموم یا اطلاق خواهد بود.این عموم یا اطلاق مستند حکم را«عموم فوقانی»گویند زیرا بعد از سقوط دو دلیل متعارض از حجیت و اعتبار،ملاک عمل قرار گرفته و گویا نسبت به دو دلیل متعارض،فوق آنها و در مرتبۀ بالاتر قرار دارد.مثلاً اگر دلیلی بگوید:هر گاه شخص در حال احرام از بوی خوش استفاده کرد،باید یک گوسفند قربانی کند؛و دلیل دیگر بگوید:لازم نیست شخص محرم که از بوی خوش استفاده کرده،گوسفند قربانی کند؛و بنا بر فرض،هیچ یک از این دو دلیل نیز بر دیگری ترجیح نداشته باشد؛در این صورت،هر دو دلیل از حجیت و اعتبار ساقط می شوند.حال اگر دلیل معتبری وارد شده باشد که به طور عام بگوید:هر شخص محرم که مرتکب یکی از تروک احرام شود،باید یک گوسفند قربانی کند،باید کسی که در حال احرام از بوی خوش استفاده کرده است به مقتضای عموم این دلیل معتبر،یک گوسفند قربانی نماید.