فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 317

غلبه

«غلبه»در اصطلاح عبارت است از مشارکت اغلب افراد کلّی در یک صفت،به گونه ای که انسان گمان کند این صفت از آثار طبیعت این کلّی است و این صفت،علّت اتّصاف افراد به آن طبیعت است.

-ثمره غلبه چیست؟هر گاه شک کنیم که آیا فردی از افراد کلّی دارای این حکم یا صفت غالب هست یا نه؟حکم می کنیم به وجود حکم یا صفت موجود در اغلب افراد،برای این فرد مشکوک.مثلاً اگر ما ببینیم اکثر مردم آفریقا سیاه پوست هستند،به گونه ای که گمان کنیم آفریقایی بودن علّت سیاه پوست بودن است؛سپس در مورد یک آفریقایی شک کنیم که آیا سیاه پوست است یا سفید پوست؟او را نیز به اغلب مردم که سیاه پوستند محلق می کنیم و می گوییم او نیز سیاه پوست است.مثال در امور شرعی:می بینیم اکثر نمازها به سمت قبله خوانده می شود،به گونه ای که گمان می کنیم نماز بودن این موارد،علّت رو به قبله بودن است،اگر دیدیم در شرع اجازه داده شد که نمازی را در حال حرکت بخوانیم و شکّ کردیم که آیا باید رو به قبله باشد یا نه؟حکم می کنیم به لزوم رو به قبله بودن،به جهت الحاق این فرد مشکوک به اغلب افراد در لزوم رو به قبله بودن.البتّه«غلبه»وقتی حجّت است که مفید اطمینان به حکم شرعی باشد. (1)

غیر مستقلاّت عقلی

به عنوان«استلزامات عقلی»رجوع شود.

فتح ذرایع

به عنوان«سدّ ذرایع و فتح ذرایع»رجوع شود.

فحوی الخطاب

«فحوی الخطاب»را«لحن الخطاب»،«قیاس اولویت»و«مفهوم موافق»نیز می گویند.به عنوان«قیاس»و«مفهوم»رجوع شود.