فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 32

استنباط حکم شرعی قرار می گیرند واما در مسایل فرعی فقهی،مجتهد و مقلّد از نظر عمل مشترکند.

اجماع کشفی

«اجماع کشفی»آن هنگامی است که در یک عصر و زمان،فقها بر یک حکم شرعی اتّفاق نظر داشته باشند و این اتّفاق نظر هم مستندی از کتاب،سنّت و یا موافقت با قاعده یا اصلی از اصول نداشته باشد.در چنین حالتی می توان نتیجه گرفت که حتماً فقها دلیل و مدرک شرعی معتبری بر این فتوای خود داشته اند ولی به دست ما نرسیده است.در حجیت و اعتبار اجماع کشفی اختلاف است.اجماع کشفی اختصاص به زمان حضور معصوم علیه السلام دارد. (1)

اجماع لبّی

«اجماع لبّی»وقتی است که مجتهدین،علی رغم اختلاف و گوناگونی الفاظ،بر یک مضمون واحد اتّفاق نظر داشته باشند.مثلاً:عدّه ای از فقها بگویند:شیرۀ انگور نجس است؛عدّۀ دیگری بگویند:شیرۀ انگورِ جوش آمده محکوم به نجاست است؛و گروه سوّم بگویند:اگر شیرۀ انگور را در ظرفی بجوشانند ولی دو سوم آن تبخیر نشود،مکلّف باید آن ظرف را تطهیر نماید.از این سه عبارت مختلف می توان نتیجه گرفت که فقها اجماع دارند بر نجس بودن شیرۀ انگور ولی بعضی عبارت ها مطلق است و برخی مقید.ثمرۀ اجماع لبّی در جایی ظاهر می شود که فرد مشکوکی وجود داشته باشد؛در این فرد مشکوک نمی توان اصاله الاطلاق یا عموم را جاری کرد و آن فرد مشکوک از شیره را داخل در حکم دانست زیرا در دلیل لبّی باید به قدر متیقّن اکتفا نمود. (2)به عنوان«دلیل»رجوع شود.

اجماع لطفی

«اجماع لطفی»یعنی به دست آوردن و پی بردن به رأی و نظر معصوم علیه السلام از اجماع و