فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 321

بهره مندی اینان از نعمت های الهی در عالم آخرت چگونه است؟این بحث مربوط به علم کلام است.حکم شرعی این افراد از حیث طهارت و نجاست و محترم بودن جان،مال و آبرو چیست؟این بخش از مسایل در علم فقه مطرح و حکم شرعی آن بیان شده است.آن چه در علم اصول فقه در مباحث«ظنّ»مطرح می شود،مربوط به احکام شرعی فرعی است ولی«ظنّ»،یک عنوان عام است و می توان آن را شامل«ظنّ»مربوط به مسایل اعتقادی و اعتبار و عدم اعتبار آن در این مسایل نیز دانست که جای طرح آنها علم کلام است.برخی اصولیین مانند مرحوم آخوند خراسانی رحمه الله در پایان مباحث«ظنّ»،به تناسب شمول این عنوان نسبت به اصول دین،متعرّض بیان اقسام جاهل و احکام آن شده اند؛اگر چه این مبحث از مسایل اصولی به حساب نمی آید.

قاطع و مانع

-1

«قاطع»در اصطلاح فقهی و اصولی عبارت از آن چیزی است که در صورت وجود،سبب از بین رفتن هیئت اتّصالی مرکّب می گردد.مثلاً پیش آمدن حدث در هنگام به جا آوردن نماز،قطع کننده آن است.یعنی در هر لحظه از لحظات،از زمانی که نمازگذار تکبیره الاحرام می گوید تا زمانی که سلام می دهد،اگر حدثی از او سر بزند،سبب قطع هیئت ترکیبی نماز می گردد در حالی که حفظ و بقای این هیئت،از شرایط صحّت نماز است و با از بین رفتن آن،عنوان نماز صدق نمی کند حتّی اگر این قاطع،در حال اشتغال به یکی از اجزای واجب نماز هم اتّفاق نیفتاده باشد.مثلاً زمانی که انسان برای رفتن به سجده خم می شود،این حالت از اجزای واجب نماز نیست اما اگر در همین حالت هم حدثی از او سر بزند،هیئت ترکیبی نماز به هم می خورد و نماز او قطع می شود.

«مانع»،آن چیزی است که اگر در حال اشتغال به یکی از اجزای واجب نماز اتّفاق بیفتد،مانع از صحّت نماز می شود.مانند پوشیدن لباس حریر برای مردان در حال اشتغال به یکی از اجزای واجب نماز.اما اگر در غیر از حالت اشتغال به اجزای واجب باشد،ضرری به صحّت نماز نمی زند.