فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 328

زیر انگشتر رفته باشد.قاعدۀ مورد بحث،تنها در صورت اوّل و دوّم جاری می شود ولی در صورت سوّم جاری نمی شود.بنابراین،به مقتضای قاعده«اشتغال»باید عمل را دوباره انجام دهد. (1)

12.چه تفاوتی هست بین قاعده تجاوز و فراغ و اصاله الصّحّه؟اجمالاً باید گفت:اصاله الصّحّه در عمل غیر جاری می شود ولی قاعدۀ تجاوز و فراغ در عمل خود انسان.به عنوان«اصاله الصّحّه»رجوع شود.

قاعدۀ تحسین و تقبیح عقلی

به عنوان«حسن و قبح عقلی»رجوع شود.

قاعدۀ ترجیح بلا مرجّح

این قاعده دو اصطلاح فلسفی و غیر فلسفی دارد که در اصطلاح فلسفی مستلزم ممتنع و محال است ولی در اصطلاح غیر فلسفی،چون در امور اعتباری است،مستلزم ممتنع و محال نیست و لیکن از دیدگاه عقل،جریان آن قبیح و زشت خواهد بود.به عنوان«ترجیح بلامرجّح»رجوع شود.

قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن

-2

مفاد این قاعده چنین است:اگر خبر ضعیفی که دارای شرایط حجّیت نبوده،بر استحباب یا کراهت عملی دلالت کرد،می توان بر اساس آن حکم به استحباب یا کراهت آن عمل نمود.همه قبول دارند اگر انسان عمل مستحبّی را که با خبر ضعیف ثابت شده،به قصد تحصیل ثواب یا به امید مطلوب بودن انجام داد،ثواب می برد.دلیل این مطلب روایات متعدّدی است که از ائمۀ معصومین علیهم السلام وارد شده است از جمله:هشام از امام صادق علیه السلام نقل می کند که آن حضرت فرمودند:اگر عمل ثوابی از قول