فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 33

اتّفاقی که ملاک و اساس آن قاعدۀ لطف است.در واقع،از این جهت که مدرک اجماع در این فرض قاعده لطف است،آن را«اجماع لطفی»نامیده اند.به عنوان«قاعدۀ لطف»رجوع شود.در حجیت و اعتبار اجماعی که اساس آن قاعدۀ لطف باشد اختلاف است.اختلاف در اجماع لطفی،بیشتر از ناحیۀ پذیرش یا عدم پذیرش ضرورت جریان قاعده لطف در احکام شرعی جزئی است.

اجماع محصّل

«اجماع محصّل»آن اجماعی را گویند که فقیه شخصاً تمام اقوال فقها را تتبّع نماید و فتوای ایشان را به دست آورد.چنین اجماعی قطعاً در حقّ به دست آورندۀ آن حجّت و معتبر خواهد بود اما نسبت به سایرین،این اجماع منقول خواهد بود.به عنوان«اجماع منقول»رجوع شود.

اجماع مدرکی

«اجماع مدرکی»در صورتی است که فقها در مسئله ای اجماع و اتّفاق نظر دارند ولی در آن مسئله،دلیل یا اصلی وجود دارد که معلوم است یا احتمال دارد مبنا و مستند اتّفاق نظر فقها،همان دلیل یا اصل باشد.این اجماع در مقابل«اجماع تعبّدی»قرار دارد که در آن هیچ دلیل و مدرکی به دست فقیه نرسیده است.اجماع مدرکی حجّت نیست زیرا شخص فقیه باید آن مدرک را بررسی نماید.ممکن است اعتبار آن مدرک و استنباط فقیه از آن مدرک منجر به صدور فتوا طبق نظر و فتوای سایرین گردد و ممکن است استنباط او منجر به فتوایی غیر از فتوای سایرین شود.از نظر عالمان شیعه،ملاک حجیت و اعتبار اجماع،کشف نمودن از قول معصوم علیه السلام است و در اجماع مدرکی،قول معصوم علیه السلام کشف نمی شود.

اجماع مرکّب

اگر گروهی از فقها به حرمت چیزی و گروه دیگری به کراهت آن حکم بدهند،از مجموع این دو حکم نتیجه گرفته می شود که آن چیز واجب یا مستحب نیست و اگر کسی فتوا بر وجوب یا استحباب آن بدهد،مخالفت با اجماع و در اصطلاح،«خرق اجماع»نموده است.