فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 34

اجماع مستند

به عنوان«اجماع مدرکی»رجوع شود.

اجماع منقول

اگر برای مجتهد اجماع معتبر که کاشف از قول معصوم علیه السلام است محقّق شد،این اجماع نسبت به او«اجماع محصّل»خواهد بود.اگر همین اجماع برای دیگران نقل شود،«اجماع منقول»خواهد بود.آیا اجماع منقول نیز مانند اجماع محصّل معتبر است؟اگر نقل اجماع محصّل به صورت متواتر باشد حجّت است؛امّا اگر به صورت نقل واحد باشد اختلاف است؛گروهی آن را داخل در دایرۀ شمول ادلّۀ حجیت خبر واحد دانسته و معتقدند که حجّت است؛گروهی نیز آن را معتبر نمی دانند و گروه سوّم،با شرایطی آن را معتبر می دانند.مرحوم شیخ انصّاری رحمه الله به صورت مفصّل متعرّض بحث اجماع منقول به خبر واحد شده است. (1)

اجمال

اشاره

«اجمال»در لغت و اصطلاح یعنی مشتبه و غیر واضح و در مقابل«بیان»به معنی واضح،روشن و غیر مشتبه است.اجمال ممکن است در لفظ باشد و ممکن است در فعل باشد.برخی از عوامل اجمال در لفظ عبارتند از:اشتراک لفظی:اگر یک لفظ مشترک بین دو یا چند معنی باشد و قرینه ای بر استعمال لفظ در یکی از آن معانی وجود نداشته باشد،آن لفظ مجمل خواهد بود مانند لفظ«قرء»که مشترک است بین طُهر و حیض.اشتراک معنوی:در صورتی است که یک لفظ دارای مصادیق متعدّد باشد و در کلام گوینده قرینه ای نباشد که مقصود او را روشن نماید مانند لفظ«انسان»و«بنده»که شامل مؤمن،کافر،مرد،زن،سیاه پوست و سفیدپوست می شود.اعلال:ممکن است برخی کلمات به واسطۀ اعمال قواعد صرف،ظاهری یکسان پیدا کنند مانند لفظ«مختار»که شکل فاعلی و مفعولی آن تفاوتی نمی کند و لفظ«تَذهَبان»که در صیغه های پنج،هشت و ده یکسان است.قرینه:گاهی در کلام