فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 348

تمام جوانب امر است و چنین احاطه ای جز از طریق وحی و الهام ممکن نیست.بعد از ذکر این امور،اکنون به اصل مسئله برمی گردیم.در ثبوت و عدم ثبوت ملازمه دو قول است:1.قول به عدم ملازمه:از اهل سنّت،اشاعره و از شیعه،اخباریین منکر ملازمه هستند.از اصولیین نیز مرحوم صاحب فصول رحمه الله منکر ملازمه واقعی است؛ایشان ملازمۀ ظاهری را قبول دارد.گروهی از منکرین ملازمه می گویند:قبول داریم که افعال دارای حسن و قبح ذاتی بوده و احکام نیز تابع مصالح و مفاسدند،ولی ممکن است در برخی موارد،شارع به جهت رعایت مصلحت مهم تر،از ارتکاب قبیح جلوگیری نکند،هر چند دارای مفسده نیز باشد.و یا این که شارع،به فعلی که مصلحت دارد امر نکند.پیامبر گرامی اسلام صلّی الله علیه و آله می فرمایند:اگر بر امّتم دشوار نبود،همه را به مسواک کردن امر می نمودم. (1)

2.قول به ملازمه:سایر اصولیین شیعه و معتزله از اهل سنّت،قائل به ملازمه اند.در جواب صاحب فصول رحمه الله نیز می گویند:بعد از قبول حسن و قبح عقلی و قبول توانایی عقل در ادارک این حسن و قبح،دلیلی بر منع ملازمه وجود ندارد زیرا شرع نیز از جملۀ عقلا،و بلکه رئیس عقلا است و طبیعتاً باید حکم او با حکم عقل یکی باشد؛و اما لزوم متابعت از مدرکات عقل،در جایی که بتواند بر تمام ملاکات احکام احاطه پیدا کند،مطلبی است که در بحث«قطع»ثابت شده است.به عنوان«قطع»رجوع شود.

قاعدۀ میسور

-2

اگر مولی بگوید:یک ماه روزه بگیر؛یا تمام علما را احترام کن؛یا نماز را ایستاده بخوان و مکلّف نتواند تمام ماه را روزه بگیرد؛یا توانایی احترام همۀ علما را نداشته باشد،یا نتواند ایستاده نماز بخواند،آیا روزه گرفتن و احترام علما و نماز خواندن از عهدۀ او ساقط می شود،یا به مقداری که می تواند باید امر مولی را امتثال کند؟به مقتضای قاعده«میسور»،باید مقداری از تکلیف را که می تواند،اتیان کند.