فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 359

قدر متیقّن در مقام تخاطب

-1

استفادۀ اطلاق از الفاظی مانند اسم جنس ممکن است به سبب وجود قرنیۀ لفظی باشد،ممکن است به کمک قرنیۀ حالی باشد و ممکن است از طریق تمام بودن مقدّمات حکمت.به عنوان«اطلاق و تقیید»رجوع شود.در تعداد مقدّمات حکمت اختلاف نظر است.به عنوان«مقدّمات حکمت»رجوع شود.مرحوم آخوند خراسانی رحمه الله عدم وجود قدر متیقّن در مقام تخاطب را یکی از مقدّمات حکمت دانسته است. (2)مقصود از«قدر متیقّن در مقام تخاطب»چیست؟مقصود از این عبارت این است که مقام گفت وگو بین متکلّم و شنونده به گونه ای است که اقتضا می کند حکم کنیم به این که گوینده به طور حتم فرد یا افراد خاصی از آن جنس را اراده نموده است هر چند احتمال می رود که سایر افراد جنس را نیز اراده کرده باشد.چنین ویژگی و وضعیت بین گوینده و شنونده که سبب حمل کلام او بر افراد خاص می گردد،«قدر متیقّن در مقام تخاطب»است که به عقیدۀ مرحوم آخوند خراسانی رحمه الله وجود آن مانع از استفادۀ اطلاق می گردد.

قدرت تکوینی به معنی اعم

-3

هر تکلیفی از سوی شارع مشروط به«قدرت تکوینی»مکلّف بر امتثال آن است.آیا همین مقدار برای صحّت مکلّف شدن بندگان از سوی مولا کافی است؟گفته شده که علاوه بر قدرت تکوینی،باید تکلیف دیگری مزاحم این تکلیف نباشد به گونه ای که مکلّف نتواند بین آن دو جمع کند.بنابراین،صحّت جعل تکلیف مشروط است به وجود«قدرت تکوینی»و«عدم وجود تکلیف مزاحم».تکلیف مزاحم نیز گاهی به صورت صدور فرمان به مکلّف برای انجام دادن تکلیف متضاد است و گاهی به صورت اشتغال وی به تکلیف متضاد بنابر اختلاف دیدگاه اصولیین.

1- (1) .المعجم الاصولی:371/2.
2- (2) .الکفایه:384/1.
3- (3) .المعجم الاصولی:373/2.