فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 379

احتیاط نیز موجب عسر و حرج می شود.ترجیح مرجوح بر راجح نیز قبیح است،در نتیجه باید به ظنّ عمل نمود و ظنّ نیز از قول لغوی حاصل می شود.در پاسخ گفته شده:اوّلاً:معنی بیشتر مواد و هیئت های لغت ها معلوم است و باب علم و علمی مسدود نیست.ثانیاً:اگر هم باب علم و علمی در احکام مسدود باشد و در اغلب لغات مسدود نباشد،در یک یا دو مورد از لغات که باب علم و علمی مسدود است،احتیاط موجب عسرو حرج نمی شود.ثالثاً:اگر قبول کنیم که باب علم و علمی در لغات مسدود است،آن چه ثابت می شود،حجیت ظنّ شخصی است نه ظنّ نوعی ناشی از خصوص قول لغوی،زیرا در دلیل انسداد گفته شده که اگر مقدّمات دلیل انسداد تمام باشد،هر ظنّی حجّت و معتبر خواهد بود.به عنوان«انسداد»رجوع شود.6.حکم عقل و بنای عقلا مبنی بر رجوع جاهل به عالم.مرحوم مظفّر رحمه الله این دلیل را قبول می کند و می گوید:این بهترین دلیل برای اثبات حجیت قول لغوی است و تاکنون مطلبی که موجب خدشه بر آن شود نیافتم. (1)

قیاس

اشاره

-2

به عقیدۀ گروهی از اهل تسنّن از جمله حنفی ها،شافعی ها و مالکی ها،یکی از ادلّۀ دست یابی به احکام شرعی فرعی،«قیاس»است.اما پیروان مذهب بر حقّ تشیع به پیروی از پیشوایان معصوم خویش،و گروهی دیگر از اهل سنّت از جمله حنبلی ها (3)و ظاهریه (4)قیاس را معتبر نمی دانند.

-تاریخچه کاربرد قیاس در استنباط احکام شرعی اسلامی:اگر چه از همان صدر اسلام موارد متعدّدی از کار برد قیاس در احکام شرعی،به خصوص توسط خلیفۀ دوم مشاهده می شود و سنگ بنای استفادۀ ناصحیح از این وسیلۀ ناقص توسط پرچمداران و

1- (1) .اصول الفقه:128/2.
2- (2) .الذّریعه:669/2؛العدّه:647/2؛المعالم:223؛معارج الاصول:182؛مبادی الوصول:213؛الوافیه:236؛الاصول العامّه:303؛اصول الفقه:183/2؛الحدائق النّاضره:60/1؛الفوائد الحائریه:145؛اصطلاحات الاصول:226؛ارشاد الفحول:198؛المستصفی:106/2؛المحصول:236/2؛اصول سرخسی:118/2؛الاحکام آمدی:164/2؛کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم:1374/2؛المعتمد:443/2.
3- (3) .پیشوای حنبلی ها ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال شیبانی متولد164ه-.ق.متوفای241 ه-.ق.مهم ترین اثر وی کتاب مسند است.
4- (4) .پیروان ابوسلیمان داود بن علی بن خلف اصفهانی متولد 202 ه-.ق و متوفای 290 ه-.ق را«ظاهریه»گویند.