فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 38

و اصلاً عنوان نماز بر این صورت خارجی صدق نمی کند.2.قصد متکلّم از مقید نمودن،مثال زدن و یا توضیح دادن و یا اشاره به فرد کامل از مأموربه باشد به گونه ای که با منتفی شدن قید،اصل و ماهیت حکم هم چنان باقی است.مثلاً مولا بفرماید:نماز همسایۀ مسجد جز در مسجد،نماز نیست؛و مقصود او فرد کامل نماز باشد والاّ،نماز او در منزل هم موجب سقوط تکلیف می گردد.اکنون اگر دلیل داشتیم که قید در کلام از کدام قسم است،بر همان اساس عمل می کنیم.امّااگر دلیلی بر تعیین یکی از دو قسم نداشتیم و شک کردیم در این که قید چگونه است،تکلیف چیست؟مقصود از عنوان«احترازیه القیود»همین است که اصل وقاعدۀ اوّلی در قیود،احترازی بودن آن است.اکنون سؤال این است:بعد از روشن شدن احترازی بودن قیود در مرحلۀ وضع،آیا همین وضع اوّلی در مرحلۀ ارادۀ جدّی متکلّم نیز جریان دارد و هر کجا کلام گوینده دارای قید بود و قرینه ای هم وجود نداشت،باید ارادۀ جدّی متکلّم را نیز احترازی بودن قید دانست؟اختلاف است. (1)

احتمال و محتمل

«احتمال»در اصطلاح منطقی،مقابل ظنّ و شک است و در اصطلاح اصولیین،در مقابل یقین و اطمینان به کار می رود که در این صورت،شامل ظنّ و شک نیز می شود.اما«محتمل»،متعلّق احتمال است یعنی آن چیزی که نسبت به آن احتمال وجود دارد.

احتیاط

اشاره

«احتیاط»در لغت به معنای دوراندیشی،پیش بینی و مواظبت از وقوع در مشکل است.در اصطلاح اصولیین نیز احتیاط به همین معنی است یعنی انجام احتمالات به منظور پرهیز از مخالفت با واقع و گرفتار شدن به عواقب ناگوار آن.آیا رعایت احتیاط در هر حال برای مکلّف ضروری است؟به عنوان«اصل احتیاط»رجوع شود.