فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 382

باشد.مثل این که خداوند در مقام بیان نحوۀ برخورد فرزند با پدر و مادر می فرماید:سخنی که بیانگر ناراحتی تو از ایشان باشد بر زبان جاری نکن. (1)بدون شک چنین چیزی موجب رنجش خاطر و اذیت پدر و مادر می گردد.پس فحش دادن و کتک زدن پدر و مادر به طریق اولی ممنوع خواهد بود زیرا رنجش و اذیت ناشی از ناسزاگویی و کتک،بسیار شدیدتر از سخن حاکی از وجود ناراحتی است.«قیاس اولویت»را«مفهوم موافق»یا«فحوی الخطاب»و«لحن الخطاب»نیز می گویند.

-حجیت و اعتبار قیاس:قیاس مورد قبول اهل سنّت،همان«تمثیل»منطقی است.در علم منطق گفته شده که تمثیل،موجب حصول یقین نیست،زیرا وجود شباهت دو موضوع در یک یا دو یا چند مورد،باعث نمی شود که بتوانیم حکم به مشابهت کامل آن دو موضوع بنماییم چرا که ممکن است جهات اختلافی نیز داشته باشند که ما ندانیم.به همین دلیل است که قیاس مصطلح نزد اهل سنّت که معادل تمثیل منطقی است،از نظر علمای شیعه معتبر نیست.از نظر علمای شیعه،فقط قیاس منطقی که یقین آور است حجّت است.علمای شیعه معتقدند استنتاج قیاس متوقّف بر دو مقدّمه است:1.شناخت علّت حکم در اصل.2.علم به وجود آن علّت با تمام شرایط و خصوصیات در فرع.الاصول العامّه می گوید:رأی ما در قیاس این است که:قیاس،به اختلاف مسالک و راه های آن مختلف است.قیاسی که راه های آن قطعی باشد مورد قبول است،و قیاسی که از راه های غیر قطعی صورت پذیرد،دلیلی بر حجیت آن وجود ندارد. (2)

قیاس اخاله

به عنوان«تخریج مناط»رجوع شود.

قیاس ادنی

«قیاس ادنی»قیاسی را گویند که تحقّق یا روشن بودن علّت در فرع،کمتر از تحقّق یا وضوح آن در اصل باشد.مثلاً مجتهدی علّت حرمت ربا در گندم را غذا بودن آن