فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 385

قیام اماره مقام قطع طریقی

اگر مکلّف به وجوب چیزی قطع پیدا کند باید بر اساس قطع خود عمل نماید.اگر عمل انجام شده مطابق با واقع بود،موجب تنجزّ متعلّق خواهد بود و اگر مخالف با واقع باشد،مکلّف معذور است.این معنی منجزیت و معذریت قطع است.اما اگر دلیل ظنّی معتبر بر وجوب یا اباحۀ چیزی دلالت نمود،آیا همان منجزیت و معذریت قطع،در دلیل ظنّی معتبر نیز خواهد بود؟ظاهراً اصولیین قیام اماره مقام قطع طریقی را قبول دارند زیرا دلیل قطعی بر حجیت و اعتبار امارات وجود دارد.

قیام اماره مقام قطع موضوعی صفتی

آیا اماره می تواند همان گونه که جایگزین قطع طریقی می شد،جایگزین قطع موضوعی صفتی هم بشود؟ظاهر این است که اماره نمی تواند جایگزین شود.زیرا اماره جنبۀ کشف از واقع دارد و لاغیر.اما قطع موضوعی وصفی به عنوان کاشف از واقع لحاظ و در موضوع اخذ نشده تا بتوان گفت که اماره جایگزین آن در کشف از واقع می شود بلکه قطع موضوعی صفتی،به عنوان صفت قائم به نفس بودنش لحاظ و در موضوع اخذ شده است.به عنوان«قطع موضوعی وصفی»رجوع شود.

قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی

معروف بین اصولیین،قیام«اماره»مقام«قطع موضوعی طریقی»است.به عنوان«قطع موضوعی طریقی»رجوع شود.

کان تامّه و ناقصه

کان بر دو قسم است:تامّه؛ناقصه.کان تامّه:هر گاه مفاد«کان»ثبوت نفس چیزی باشد،آن را«تامّه»گویند.مانند:کان زید.در این مثال،«کان»به معنای«وجد»است.به عبارت دیگر:مفاد«کان تامّه»فقط از وجود چیزی خبر می دهد.کان ناقصه:وقتی است که مفاد«کان»ثبوت چیزی برای چیزی باشد.به عبارت دیگر:وقتی بعد از ثبوت چیزی،از اوصاف آن چیز خبر بدهیم،مفاد«کان»ناقصه است.مانند:کان زید قائماً.تفاوت دو قسم«کان»در این است که اگر«کان»تامّه باشد،خبر ندارد و اگر ناقصه باشد،خبر دارد.