فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 399

مانع

«مانع»،آن وصف ظاهر و منضبط است که وجود آن مستلزم حکمتی است که عدم حکم یا سبب را به دنبال دارد.مانند پدر بودن که مانع ثبوت قصاص برای فرزند می شود.به عنوان«حکم»رجوع شود.

مانع شرعی

مانعی که مانعیت آن از دلیل شرعی استفاده شود را«مانع شرعی»گویند.مثلاً پوشیدن لباس حریر برای مردان،مانع صحّت نماز است.

ماهیت

اشاره

«ماهیت»مصدر جعلی است که از«ما هو»یا«ما هی»گرفته شده و به معنای اسم مصدر است.مرادف فارسی آن«چیستی»است.وقتی به چیز خاصی اشاره و سؤال شود«این چیست»؟آن چه در پاسخ صحیح سؤال بیان می شود،«ماهیت»آن خواهد بود. (1)

ماهیت لا به شرط قسمی

-2

«ماهیت لا به شرط قسمی»یا«ماهیت مطلقه»،آن ماهیتی است که به صورت مطلق و رها لحاظ و اعتبار شود.یعنی نه مشروط به دارا بودن عوارض و لواحق خاصی باشد،و نه مشروط به دارا نبودن آن عوارض و لواحق.آیا«ماهیت لا به شرط قسمی»عبارت از ماهیت لحاظ شده با یک خصوصیت خارج از ذات به نام اطلاق و رها بودن و فانی در مصادیق خارجی است؛یا عبارت از ماهیت مقید به یک قید خارج از ذات و ذاتیات به نام«اطلاق»و«لا به شرط»است؟نظرات متفاوت است.چه فرقی هست بین دو معنی؟

در معنی اوّل:«لا به شرط بودن»،قید ماهیت نیست،هر چند ماهیت به صورت«لا به شرط»لحاظ می شود و در نتیجه،وجود آن به وجود افراد خارجی و مصادیق خواهد بود.ولی در معنی دوم،«لا به شرط بودن»و رها بودن به عنوان قید ماهیت«لا به شرط