فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 40

الف:آیات قرآن.1.خداوند می فرماید:«از آن چه بدان علم نداری پیروی نکن». (1)چگونگی استدلال:قول به ترخیص در شبهات تحریمیه،قول به غیر علم است که این آیه آن را نهی کرده است.2.قرآن می فرماید:«آن چنان که حقّ تقوا است،از خدا بپرهیزید»؛ (2)و در آیه دیگر می فرماید:«تا آن جا که در توان دارید تقوای الهی پیشه کنید». (3)این آیات ما را به رعایت حداکثر تقوا فرا می خواند در حالی که شتاب کردن در اجرای ترخیص و برائت در شبهات تحریمی،با تقوای مورد نظر منافات دارد.در پاسخ گفته شده که:1.قول به ترخیص در شبهات تحریمی،قول به علم است به استناد ادلّۀ برائت.پس ترخیص در شبهات تحریمی از دایرۀ موضوع آیه خارج است زیرا ادلّۀ برائت بر موضوع آیه حکومت دارند.به عنوان«حکومت»رجوع شود.2.اجرای اصل برائت در صورتی که به پشتوانۀ مجوّز شرعی باشد،هیچ گاه با تقوا منافات ندارد و ادلّۀ برائت همان مجوز شرعی هستند.

ب:روایات.در احادیث وارد شده از معصوم علیه السلام بسیار تأکید شده بر اجتناب از ارتکاب شبهه و لزوم رعایت احتیاط.در پاسخ گفته شده که اوّلاً:روایات مورد استناد شامل ما نحن فیه نمی شود؛ثانیا:اگر ادلّه شما برای ضرورت رعایت احتیاط تمام بود،قبول نداریم که تنها احتیاط در شبهات تحریمی را شامل می شود؛و ثالثاً:جمع بین این ادلّه و ادلّۀ برائت نهایت چیزی را که ثابت می کند،لزوم رعایت احتیاط در شبهات قبل از جست وجو و شبهات در اطراف علم اجمالی است که رعایت احتیاط در این مورد،حکم عقل است و چه بسا اوامر شرعی ارشاد به همان حکم عقل است. (4)البتّه تفصیل مطلب خارج از حوصلۀ کتاب است.علاقه مندان به منابع مورد اشاره در این عنوان و عنوان«اصل احتیاط»مراجعه نمایند.

احتیاط عقلی

«احتیاط عقلی»عبارت است از حکم عقل به لزوم انجام دادن یا ترک همۀ احتمالات و

1- (1) . وَ لا تَقفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ الاسراء/36.
2- (2) . اِتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ آل عمران/102.
3- (3) . فَاتَّقُوا اللّهَ مَا استَطَعتُم التّغابن/16.
4- (4) .الاصول العامّه:495 به بعد.