فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 400

قسمی»لحاظ می شود و در نتیجه،وجود آن فقط ذهنی خواهد بود زیرا ماهیت مقید به اطلاق در عالم خارج وجود ندارد.

ماهیت لا به شرط مقسمی

«ماهیت لا به شرط مقسمی»یعنی ماهیتی که مقسم اقسام سه گانۀ ماهیت«لا به شرط قسمی»،«به شرط شیء»و«به شرط لا»است.مخفی نماند که قید مقسم بودن در ماهیت لا به شرط مقسمی،خارج از ذات و ذاتیات ماهیت است.مثلاً مفهوم انسان را ملاحظه کنیم،اگر با لحاظ ارسال و اطلاق باشد،«ماهیت لا به شرط قسمی»خواهد بود؛اگر با لحاظ مجرّد بودن از همۀ عوارض و لواحق باشد،«ماهیت به شرط لا»(ماهیت مجرد)است؛و اگر با لحاظ اتّصاف به یک خصوصیت خارجی باشد،«ماهیت به شرط شیء»(ماهیت مخلوط)خواهد بود.اما ماهیتی که مقسم این سه قسم است،«ماهیت لا به شرط مقسمی»نام دارد.

ماهیت مجرّده

«ماهیت به شرط لا»را«ماهیت مجرّد»گویند.به عنوان«ماهیت»و«ماهیت لا به شرط مقسمی»رجوع شود.

ماهیت مخلوطه

«ماهیت به شرط شیء»را«ماهیت مخلوط»نیز گویند.

ماهیت مطلقه

ماهیت مطلق عبارت دیگر«ماهیت لا به شرط قسمی»است.

ماهیت مهمله

هرگاه ماهیت با قطع نظر از تمام خصوصیات و تنها به اعتبار ذات و ذاتیات لحاظ شود،«ماهیت مهمل»نام دارد.مثل این که گفته شود:انسان من حیث هو،حیوان ناطق یا ناطق است.