فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 409

محکم

-1

خداوند می فرماید: مِنهُ آیاتٌ مُحکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ 2 ؛برخی از آیات قرآن،آیات محکم است که آنها اصل و مرجع سایر آیات خواهند بود و برخی دیگر آیات متشابه است.-مقصود از«محکم»و«متشابه»چیست؟برخی گفته اند:«محکم»،آن است که تنها یک جهت در آن محتمل است و«متشابه»،آن است که بیش از یک جهت در آن محتمل است.برخی نیز گفته اند:«محکم»،آن است که تعیین تأویل آن معلوم است و«متشابه»،آن است که تعیین تأویل آن معلوم نیست.بعضی دیگر گفته اند:«محکم»،آن است که مقصود از آن معلوم باشد؛خواه از ظهور پی به مقصود ببریم؛خواه از طریق تأویل و«متشابه»،آن است که خداوند درک آن را موکول به علم خود کرده است.بعضی نیز گفته اند:«محکم»عبارت است از واجبات،وعده و وعید و«متشابه»عبارت است از داستان ها و مثل ها.برخی هم گفته اند:«محکم»عبارت است از ناسخ و«متشابه»،منسوخ را گویند.برخی نیز گفته اند:«محکم»،آن است که دلالت آن واضح و روشن باشد و«متشابه»،آن است که دلالت آن غیر واضح باشد.بر اساس این تعریف اخیر،«مجمل»و«مشترک»نیز داخل در متشابه خواهند بود. (2)مرحوم فاضل تونی رحمه الله می گوید:ظاهراً مقصود از«محکم»،آن است که ظاهر آن اراده شده و مقصود از«متشابه»،آن است که معنایی غیر از ظاهر آن اراده شده است. (3)

محمول بالضّمیمه

حمل محمول بر موضوع به دو صورت است:1.محمول از ذات موضوع انتزاع شود و بر آن حمل گردد بدون این که چیزی به موضوع ضمیمه گردد.مثلاً می گوییم:شریک خداوند ممتنع است.در این مثال،امتناع که حمل بر موضوع(شریک خداوند)گردیده،از ذات موضوع انتزاع شده است بدون این که چیزی به

1- (1) .العدّه:408/1؛الوافیه:137؛المحصول:641/2؛ارشاد الفحول:31؛الموافقات:جزء 36/3؛؛کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم:1489/2.
2- (3) .ارشاد الفحول:31.
3- (4) .الوافیه:137.