فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 414

دیوانگان از شمول این خطاب خارج هستند،چرا که تکلیف بر ایشان از دیدگاه عقل نیکو و پسندیده نیست. (1)

مخصِّص لفظی

هرگاه یک دلیل لفظی،عام را تخصیص بزند،مخصّص را«لفظی»گویند.خداوند می فرماید: کُلُّ شَی ءٍ هالِکٌ إِلاّ وَجهَهُ 2 ؛هر چیزی جز ذات پاک الهی نابود و هلاک شونده است.

مخصِّص مبین

به عنوان«مخصّص مجمل»رجوع شود.

مخصّص متّصل

«مخصّص متّصلّ»مخصّصی را گویند که همراه و چسبیده به عام باشد؛به عبارت دیگر:هرگاه در کلام عامی که از متکلّم بیان شده،مخصّصی مقرون به آن عام باشد که قرینه باشد بر ارادۀ متکلّم که مقصود من از این عام،تمام افراد آن غیر از مورد یا موارد خارج شده به وسیلۀ تخصیص است،آن را«مخصّص متّصل»گویند مانند:«اشهد ان لا اله الا الله.»خواه این مخصّص از قبیل الفاظ باشد؛خواه قرینۀ حالی قابل اعتمادی باشد که بفهماند مقصود متکلّم،ارادۀ آن خاص است؛ (2)به عبارت دیگر:خواه مخصّص لفظی باشد؛خواه لُبّی.مخصّص لفظی متّصل ممکن است به صورت وصف،بدل،شرط یا استثنای مقرون به عام باشد.مثال:وصف:تمام عالمان عادل را اکرام کن.بدل:تمام عالمان را اکرام کن،عادلان ایشان را.شرط:تمام عالمان را اکرام کن اگر عادل بودند.استثناء:تمام عالمان را اکرام کن غیر از عالمان فاسق.

مخصّص متّصل لُبّی

مقصود از«مخصّص متّصل لبّی»،عقل است که از جملۀ ادلّۀ لفظی نیست و همراه و چسبیده