فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 415

و مقرون به عام است. (1)مثلاً خداوند همۀ مردم را مورد خطاب تکلیفی و الزامی قرار می دهد ولی عقل می گوید که مکلّف نمودن کودکان و دیوانگان پسندیده و نیکو نیست.

مخصّص متّصل لفظی

«مخصّص متّصل لفظی»،آن مخصّصی را گویند که لفظی بوده و همراه،متّصل و چسبیده به عام باشد.به عنوان«مخصّص متّصل»رجوع شود.

مخصّص مجمل

گاهی مخصّص واضح و روشن است و هیچ ابهامی در مفهوم یا مصداق خاص وجود ندارد؛مانند مثال هایی که در اقسام مخصّص بیان شده است.در این صورت،مخصّص را«مبین»گویند.ولی گاهی چنین نیست و مخصّص،یا از جهت مفهوم و یا از جهت مصداق آن خاص،دارای ابهام و اجمال است که در این صورت،آن را«مخصّص مجمل»می نامند.مثلاً شارع مقدّس فرموده:هر آبی پاک است مگر آن آبی که مزه یا رنگ یا بوی آن تغییر کرده باشد.ما ندانیم که آیا مقصود از تغییر،فقط تغییر حسّی است یا تغییر تقدیری نیز داخل در حکم است؟در این صورت،مفهوم«تغییر»دارای اجمال و ابهام است و مخصّص(آبی که رنگ یا بو یا مزۀ آن تغییر کرده)از جهت مفهوم مجمل است.ولی اگر مفهوم مخصّص روشن باشد،یعنی مقصود شارع از تغییر را می دانیم ولی نمی دانیم آیا این آب معین،به واسطۀ نجاستی که به آن رسید،تغییر رنگ یا بو یا مزه پیدا کرد تا داخل در حکم خاص شده و نجس باشد،یا این تغییر حاصل نشده و این آب داخل در حکم عام است و پاک؟در این صورت،مخصّص از لحاظ مصداق دچار ابهام و اجمال است.به عنوان«عام و خاص»رجوع شود.پس مخصّص مجمل چهار قسم است:1.«مخصّص مجمل مفهومی»که مرددّ بین اقلّ و اکثر باشد.مانند:علما را اکرام کن.عالمان فاسق را اکرام نکن.اکنون شک داریم که آیا مقصود از فاسق،عالمی است که مرتکب گناه صغیره شود یا مقصود آن عالمی است که مرتکب گناه کبیره می شود؟2.«مخصّص مجمل مفهومی»که مرددّ بین متباینین باشد.