فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 420

مستقلّات عقلی.به عنوان«استلزامات عقلی»رجوع شود.2.مستقلّات عقلی.هر گاه دو مقدّمۀ تشکیل دهندۀ قیاس(به اصطلاح منطقی آن)عقلی باشند،دلیل شکل گرفته از این دو مقدّمۀ عقلی را«مستقل عقلی»می نامند. (1)مثال:عدالت از نظر عقل نیکو است.هر چه از نظر عقل نیکو باشد،از نظر شرع نیز نیکو است.پس عدالت از نظر شرع نیکو است.به عنوان«حسن و قبح عقلی»،«عقل»و«قاعدۀ ملازمه»رجوع شود.

مسقطات تکلیف

-2

سقوط تکلیف به یکی از دو معنی است.1.سقوط اصل تکلیف بعد از ثبوت آن.سقوط این مرحله از تکلیف فقط از طریق نسخ خواهد بود.2.سقوط فاعلیت و محرکیت تکلیف.سقوط تکلیف در مرحلۀ فعلیت به سه صورت ممکن است:اوّل:استیفای ملاک تکلیف به وسیلۀ اتیان متعلّق تکلیف یا اتیان چیزی که معادل متعلّق تکلیف باشد مثل این که ثابت شود اطعام می تواند جایگزین آزاد کردن بنده باشد و مکلّف اطعام نماید.دوم:مسقط دوم،انتفاء موضوع تکلیف است.مثلاً فرض کنیم موضوع وجوب نماز صبح،مابین الطّلوعین است.با سپری شدن این محدودۀ زمانی و خواب ماندن مکلّف،وجوب از مرحلۀ فعلیت ساقط می شود.البته امر به قضای این نماز تکلیف جدیدی است.سوم:معصیت.یعنی مکلّف عمداً امر به نماز صبح مابین الطّلوعین را امتثال نکند تا این زمان سپری شود.در این صورت بعد از طلوع خورشید،آن امر به وجوب نماز صبح در زمان مابین الطّلوعین ساقط می شود.

مسلّمات

«مسلمات»قضایایی هستند که خودِ انسان و طرف مقابل او هر دو،صدق آنها را قبول کرده اند؛خواه در واقع نیز صادق باشند؛خواه کاذب باشند و یا در واقع،مشکوک باشند.اگر مسلّمات از قضایایی باشند که در علم خاصی صدق و درستی آنها مورد قبول اهل آن علم قرار گرفته باشد،آن قضایا را«اصول موضوعه»آن علم می نامند.این اصول موضوعه،همان مبادی آن علم هستند که دلایل مطرح در آن علم،مبتنی بر آن