فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 435

مفهوم عدد

اگر مولا بگوید:سه روز از هر ماهی را روزه بگیر.آیا این جمله دارای مفهوم مخالف است؟یعنی آیا تنها روزه گرفتن سه روز از هر ماه که منطوق جمله است مستحب است و مفهوم آن این است که روزۀ غیر از این سه روز مستحب نیست؟اکثر اصولیین معتقدند که«عدد»مفهوم ندارد.پس چگونه است که اگر مولا بگوید:نماز صبح دو رکعت است،نماز کمتر یا بیشتر از دو رکعت پذیرفته نیست؟آیا بطلان نماز غیر از نماز دو رکعتی،از مفهوم جمله«نماز صبح دو رکعت است»استفاده نمی شود؟در این قبیل موارد،هر چند نماز کمتر یا بیشتر از دو رکعت به عنوان نماز صبح پذیرفته نیست ولی این مطلب از مفهوم آن جملۀ بالا استفاده نمی شود بلکه چون مولا در مقام محدود کردن موضوع از جهت کمی و زیادی است و دو رکعت را به عنوان نماز صبح خواسته است،کمتر یا بیشتر خواندن نماز صبح،مخالفت با خواستۀ منطوق مولا محسوب می شود و پذیرفته نیست.بنابراین،بطلان نماز غیر دو رکعتی از خصوصیات مورد است(محدود کردن نماز از ناحیۀ کمی و زیادی)نه از خصوصیات تحدید به عدد تا این که عدد مفهوم داشته باشد. (1)

مفهوم غایت

-2

خداوند می فرماید: ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیلِ . (3)؛سپس روزه را به پایان برسانید تا شب.در حدیث شریف وارد شده که:همه چیز برای تو حلال است تا این که علم به حرمت مورد خاصی پیدا کنی. (4)آیا از آیه شریفه استفاده می شود که:1.مقداری از شب را نیز باید روزه گرفت؟به عبارت دیگر:آیا پایان یافتن روز انتهای وجوب روزه و جواز افطار است،یا فرا رسیدن شب؟(با توجّه به این که به عقیدۀ فقهای شیعه،بین پایان روز و وقت نماز مغرب که بیانگر فرا رسیدن شب است،مدّتی فاصله است).2.آیا از آیه شریفه می توان استفاده

1- (1) .تهذیب الاصول سبزواری:124/1؛اصول الفقه:119/1.
2- (2) .الذّریعه:407/1؛الوافیه:232؛اصول الفقه:115/1؛اجود التّقریرات:279/2؛الکفایه:324/1؛تهذیب الاصول سبزواری:120/1.
3- (3) .البقره/187.
4- (4) .الوسائل:59/12،حدیث1.