فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 436

کرد که ادامه دادن روزه بعد از پایان یافتن روز یا فرا رسیدن شب صحیح نیست،یا این که اثبات و نفی هیچ کدام از این دو مطلب را نمی توان مستند به آیه شریفه نمود؟هم چنین است در مورد حدیث شریف.در مفهوم غایت دو بحث است:1.آیا غایت داخل در منطوق(مغیی)هست یا نه؟در زبان عربی کلماتی مانند:«الی»،«مادام»و«حتّی» (1)،نشانه و علامت غایت(انتها و نهایت)هستند.اختلاف در این است که هرگاه در جمله ای یکی از این علامت های غایت استفاده شد،آیا مابعد این کلمات،همان حکم ما قبل را دارد؟مثلاً اگر گفته شود:زمان ملاقات با بیماران از ساعت 14 تا 16 است.آیا ساعت 16 نیز داخل در زمان ملاقات است یا نه؟یا اگر گفته شود:مسیر مسابقات دوچرخه سواری از اصفهان تا تهران است،با رسیدن دوچرخه سواران به مرز شهر تهران،مسابقه تمام است یا این که تهران نیز جزو مسیری است که دوچرخه سواران باید بپیمایند و بنابراین،دوچرخه سواران باید داخل تهران شوند؟خداوند شب را انتهای وجوب روزه قرار داده است.سخن در این است که آیا با پایان یافته روز،روزه نیز تمام می شود یا این که باید شب فرا رسد و اوّلین اجزای شب نیز جزو زمان وجوب روزه است.اگر غایت داخل در منطوق(مغیی)باشد،قبل از فرا رسیدن شب و تنها با غروب خورشید نمی توان افطار کرد بلکه باید فاصله زمانی بین غروب خورشید و فرا رسیدن شب را نیز روزه دار بود.ولی اگر غایت داخل در منطوق نباشد،به محض تمام شدن روز و غروب خورشید می توان روزه را افطار کرد. (2)در دخول و عدم دخول غایت در منطوق(مغیی)اختلاف است.برخی معتقدند که غایت داخل در مغیی نیست و اگر در بعضی موارد غایت داخل در مغیی بود،به وسیله قرینه خاص است. (3)برخی تفصیل قایل شده اند بین جایی که غایت از جنس مغیی باشد و جایی که غایت از جنس مغیی نباشد.گفته اند:اگر غایت از جنس مغیی باشد،داخل در مغیی است.مانند:روز را تا شب روزه گرفتم.اما اگر غایت از جنس مغیی نباشد،داخل در حکم مغیی نیست.مانند:همه چیز برای تو حلال است....برخی نیز تفصیل قائل شده اند بین«الی»و«حتّی».

1- (1) .«حتّی»دو قسم است:1.حرف جر.2.عاطفه.قسم اوّل(جارّه)مورد بحث است زیرا حرف عطف برای داخل کردن ما بعد خود در حکم ماقبل خود است.
2- (2) .به عقیده ی علمای شیعه،بین غروب خورشید و مغرب شرعی حدود بیست دقیقه فاصله است.
3- (3) .الکفایه:326/1؛اصول الفقه:116/1.