فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 44

حلال بین اند؛یا حرام بین؛یا مشتبهات بین این دو.3.فقهای اخباری فقط ادلّه علمی را جهت استنباط و به دست آوردن حکم شرعی معتبر می دانند ولی اصولیین،به ادلّۀ ظنّی نیز استناد می کنند.4.در حالی که اجتهاد از نظر اصولیین واجب عینی و یا تخییری است،اخباریین آن را حرام می دانند.5.اخباریین،حدیث را شامل دو قسم صحیح و ضعیف می دانند ولی اصولیین،حدیث را به چهار قسم صحیح،حسن،موثق و ضعیف تقسیم می کنند.6.حدیث صحیح از نظر اصولیین غیر از حدیث صحیح از دیدگاه اخباریین است.7.اصولیین افراد غیر معصوم علیه السلام را شامل دو صنف مجتهد و مقلّد می دانند ولی اخباریین،همه را مقلّد معصوم علیه السلام می دانند.8.اصولیین معتقدند که در زمان حضور معصوم علیه السلام باید علم را از ایشان به دست آورد هر چند با واسطه و در زمان غیبت،از طریق اجتهاد ولی اخباریین،تفاوتی بین زمان حضور و غیبت قائل نمی شوند. (1)

اختیار

لفظ«اختیار»چهار کاربرد و مفهوم دارد:1.اختیار در مقابل جبر.در این حالت،اختیار به معنای عدم وجود هر گونه عامل اجبار کننده و خارج از خواست فاعل در انجام دادن یا ترک فعل است.2.اختیار در مقابل اضطرار.مانند جایی که انسان به جهت حفظ جان خود ناچار است از گوشت حیوان مرده(مردار)بخورد.3.اختیار در مقابل اکراه.در این حالت،انسان به جهت رعایت مصلحت قوی تر،کاری را انجام می دهد و یا ترک می کند.البتّه وجود چنین حالتی مغایر با اختیار نیست.مثلاً انسان می بیند انجام دادن یک عمل به ضرر او تمام می شود و دوست ندارد آن عمل را انجام بدهد،اما اگر آن عمل را انجام ندهد،ضرر بزرگ تر و مهم تری متوجّه او خواهد شد بناچار،آن عمل را به اختیار خود ولی با اکراه انجام می دهد.4.اختیار به معنی انتخاب.این قسم در جایی است که چند گزینه در مقابل انسان قرار گیرد و او با اختیار و ارادۀ خودش یکی را انتخاب کند. (2)مثلاً انسان در مقابل آب سردکن می ایستند تا آب بنوشد،آب سردکن دارای چند شیر خروج آب است،انسان یکی از شیرها را برای پر کردن لیوان انتخاب می کند.