فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 442

مقدّمۀ حرام

آیا مقدّمۀ حرام نیز حرام است؟شکی نیست که ساخت و مصرف مشروبات الکلی حرام است.ولی به دست آوردن شراب مقدّماتی دارد مانند خریدن انگور،حمل و نقل آن به محل ساختن شراب،تهیۀ ظروف لازم و....آیا پرداختن به این امور به قصد تهیۀ شراب از باب پرداختن به مقدّمات حرام،حرام است و موجب عقوبت می گردد،یا آن چه حرام است و عقوبت دارد،تنها تهیۀ شراب است نه فراهم آوردن مقدّمات آن؟پاسخ این سؤال متوقّف است بر روشن شدن چند مطلب از جمله:مقصود از حرمت مقدّمات چیست؟بحث در کدام قسم از مقدّمات است؟اختیار قول به وجوب و عدم وجوب مقدّمات واجب و....محور اصلی بحث مقدّمه در علم اصول فقه تحت عنوان«مقدّمۀ واجب»مطرح شده است.پاسخ و توضیح مطالب را در عنوان«مقدّمۀ واجب»پیگیری نمایید.در حرمت و عدم حرمت مقدّمات حرام اقوالی هست از جمله:1.مقدّمۀ حرام،حرام نیست. (1)2.مقدّمات سببی حرام،اما مقدّمات غیر سببی حرام نیستند. (2)3.مقدّماتی که بین آنها و ذی المقدّمه اختیار و ارادۀ فاعل واسطه قرار نمی گیرد،حرام است.به عبارت دیگر:مقدّماتی حرام است که بعد از اتیان آنها،فاعل قادر به جلوگیری از تحقّق ذی المقدّمه در خارج نیست. (3)امام خمینی رحمه الله معتقد است در صورت قبول قول به ملازمۀ بین حرمت ذی المقدّمه و حرمت مقدّمه،تنها جزء اخیر و مقدّمه ای که تحقّق ذی المقدّمه بر آن متوقّف است،حرام است نه تمام مقدّمات. (4)ظاهراً تمام تفاصیل موجود در حرمت مقدّمۀ حرام به یک مطلب اشاره دارند و آن مطلب این است که:فقط مقدّمه ای حرام است که بعد از اتیان آن،ذی المقدّمه محقّق می شود.4.مرحوم آغا ضیاء الدّین عراقی رحمه الله مقدّمات موصله را حرام دانسته،همان گونه که در مقدّمۀ واجب نیز«مقدّمات موصله»را واجب می داند. (5)

1- (1) .مناهج الوصول:415/1.
2- (2) .تقریرات مجدّد شیرازی.430/2.
3- (3) .اجود التّقریرات:361/1.
4- (4) .مناهج الوصول:417/1.
5- (5) .نهایه الافکار:357/1.