فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 444

مقدّمۀ داخلی

مجموعۀ مرکّب،از اجزای متعدّدی تشکیل شده که تحقّق آن مجموعه متوقّف است بر تحقّق آن اجزاء.هر کدام از اجزای تشکیل دهندۀ مجموعۀ مرکّب را«مقدّمۀ داخلی»آن مرکّب می نامند.آیا در این صورت،مقدّمۀ داخلی همان ذی المقدّمه نیست؟جواب منفی است زیرا«ذی المقدّمه»عبارت است از مجموع اجزاء و مقدّمه،عبارت است از یک یک اجزاء.بدون شک،هر کدام از اجزاء،به تنهایی عین ذی المقدّمه(کل)نیست.مثلاً نماز دارای اجزای متعدّدی مانند:قیام،رکوع،سجده و...است که هر کدام از اینها،مقدّمۀ داخلی نماز است،ولی هیچ کدام به تنهایی نماز نیست.

مقدّمۀ سبب

برای«مقدّمۀ سببی»دو تعریف ارایه شده است: (1)1.مقدّمۀ سببی،آن مقدّمه ای است که وجود آن مستلزم وجود ذی المقدّمه است به شرط عدم وجود مانع.مثلاً رابطۀ پدر و فرزندی،سبب ثبوت ارث برای هر کدام از دو طرف می شود به شرط این که هر کدام از این دو،قاتل نفر دیگر نباشد.این قسم از مقدّمۀ سببی را می توان منطبق بر«مقتضی»دانست.2.مقدّمۀ سببی،آن مقدّمه ای است که وجود آن مستلزم وجود ذی المقدّمه و عدم آن،مستلزم عدم ذی المقدّمه است.مثل آتش که مقدّمۀ سببی برای سوزاندن و سوختن است.این قسم از مقدّمۀ سببی منطبق بر«علّت تامّه»است.

مقدّمۀ شرط

-2

«مقدّمۀ شرطی»،آن مقدّمه ای است که وجود آن،فقط موجب ثبوت قابلیت در ذی المقدّمه است ولی عدم آن،مستلزم عدم ذی المقدّمه خواهد بود.به عبارت دیگر:مقدّمۀ شرطی،آن مقدّمه ای است که عدم آن مستلزم عدم وجود ذی المقدّمه خواهد بود ولی وجود آن،مستلزم وجود ذی المقدّمه نیست.مثلاً خشک بودن هیزم باعث می شود که هیزم قابلیت آتش گرفتن و سوختن را پیدا کند و عدم خشک بودن هیزم،آتش نگرفتن و نسوختن را در