فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 447

ولی امر مترشّح از نماز که متوجّه وضو شده است،وضوی به تنهایی را نمی خواهد بلکه وضوی به قید عبادت را می خواهد.پس عبادت بودن وضو ناشی از امر مترشّح از امر به نماز نیست تا این که اشکال عدم ترتّب ثواب بر امر غیری پیش آید،بلکه قبل از توجّه امر غیری به وضو،وضو عبادت بود و دارای ثواب.اما این که گفتیم:وضو قبل از توجّه امر غیری مستحب بود،مقصود این نیست که با آمدن امر غیری مبنی بر مقدّمۀ نماز بودن وضو،هنوز هم وضو به همان استحباب خود باقی مانده است،بلکه مقصود این است که عبادیت وضو ناشی از مطلوبیت و رجحان ذاتی آن است و این مطلوبیت و رجحان ذاتی،با آمدن امر غیری نیز باقی است،هر چند که آن امر استحبابی اوّلی با آمدن امر غیری،در آن فانی می شود و در واقع،امر غیری،چیزی جز بیان استمرار همان مطلوبیت و محبوبیت و رجحان ذاتی هر کدام از طهارات سه گانه نیست.پس این امر غیری نیز امری عبادی خواهد بود با این تفاوت که عبادیت آن ناشی از نفس این امر غیری نیست،بلکه چون این امر غیری در واقع ادامه دهندۀ آن مطلوبیت و رجحان ذاتی ناشی از امر استحبابی قبلی است،رنگ و بوی عبادی گرفته و حکم امر نفسی عبادی را دارد. (1)

مقدّمۀ عدم مانع

مانع چیست؟«مانع»،عبارت از آن چیزی است که وجودش موجب عدم وجود ذی المقدّمه می گردد ولی عدمش موجب وجود ذی المقدّمه نمی شود.مثلاً سفر در برخی موارد،موجب عدم وجود روزه می شود ولی عدم سفر،موجب وجود روزه نمی شود زیرا ممکن است کسی مسافر نباشد و در عین حال به دلیل بیماری یا علّت دیگری روزه دار نباشد.بعضی از اصولیین،عدم وجود مانع را نیز از مقدّمات وجود ذی المقدّمه دانسته اند.به عبارت دیگر:عدم مانع،چیزی است که تنها در قابلیت ذی المقدّمه برای وجود مؤثّر است. (2)

مقدّمۀ عقلی

-3

یکی از اقسام مقدّمۀ خارجی،«مقدّمۀ عقلی»است.مقدّمۀ عقلی،هر آن چیزی را گویند

1- (1) .اصول الفقه:255/1.
2- (2) .نهایه الاصول:160.
3- (3) .همان:157؛اصول الفقه:245/1.