فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 449

معاملۀ فضولی است که در زمان قبل واقع شده بود.آیا اصولاً تأخیر وجود مقدّمه از ذی المقدّمه ممکن است یا خیر؟شکی نیست که اگر مطلب از امور عقلی باشد،تأخیر مقدّمه و شرط آن ممکن نیست،اما در امور شرعی گفته شده که مولا می تواند فعلی را با قیود خاصی طلب نماید و همان گونه که می تواند فعلی را مقید به قیود متقدّم یا مقارن نماید،می تواند قیودی را که متأخّر از ذی المقدّمه هستند،معتبر نماید و آن وضعیت خاص از فعل(فعل به اضافۀ قیدی که از حیث زمان متأخّر از ذی المقدّمه باشد)را طلب نماید.به عبارت دیگر:اگر شرط از شرایط مأمورٌبه باشد،این از اختیارات مولا است که آن مأمورٌبه را چگونه بخواهد و هیچ محذوری نیز پیش نمی آید.

مقدّمۀ متقدّم

«مقدّمۀ متقدّم»،آن مقدّمه ای را گویند که از جهت زمانی تقدّم دارد بر ذی المقدّمه.مثلاً وضو مقدّمۀ صحّت داخل شدن در نماز است و این مقدّمه(وضو)از نظر زمان وجود،لازم است که قبل از ذی المقدّمه(نماز)آورده شود.مرحوم آخوند خراسانی رحمه الله همان اشکال مربوط به«مقدّمۀ متأخّر»را در«مقدّمۀ متقدّم»و«مقارن»نیز جاری می داند.جواب ایشان مطلبی است که در عنوان«مقدّمۀ متأخّر»بدان اشاره شده است.

مقدّمۀ معدّ

«مقدّمۀ معدّ»،مقدّمه ای است که زمینه ساز وجود ذی المقدّمه است.به عبارت دیگر:مقدّمۀ معدّ،آن مقدّمه ای است که ذی المقدّمه(معدٌله)در هنگام وجود آن(معدّ)وجود ندارد،ولی وجود ذی المقدّمه متوقّف است بر اتیان آن.مثلاً بلند کردن عصا برای زدن،مقدّمۀ تحقّق زدن است و زدن،متوقّف است بر بلند کردن عصا،ولی بلند کردن عصا لزوماً مستلزم تحقّق زدن(ذی المقدّمه)نیست.

مقدّمۀ مفوّته

-1

برخی از واجبات دارای زمان معینی هستند.مانند مناسک حج که باید در روزهای خاصّی