فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 451

ذی المقدّمه آورده شود،به گونه ای که داعی برای انجام مقدّمه،رسیدن به ذی المقدّمه بوده باشد.خواه منجر به دست یابی به ذی المقدّمه نیز بشود یا نه؟یا آن گونه که به مرحوم شیخ انصاری رحمه الله نسبت داده می شود،هر مقدّمه ای واجب است که منجر به رسیدن مکلّف و دست یافتن وی به ذی المقدّمه شود.خواه مقدّمه را به قصد رسیدن به ذی المقدّمه بیاورد و خواه اصلاً چنین قصدی هم نداشته باشد؟و یا آن گونه که به مرحوم صاحب فصول رحمه الله نسبت داده می شود،فقط مقدّمه ای واجب است که هدف از اتیان آن،رسیدن به ذی المقدّمه باشد و منجر به دست یابی به ذی المقدّمه نیز گردد.

-چرا بعضی اصولیین برخلاف سایرین،معتقدند که تنها مقدّمۀ موصل واجب است؟اگر کسی برای اقامۀ نماز وارد مسجدی شد و دید جایی از مسجد نجس شده است،باید در صورتی که وقت برای خواندن نماز باقی باشد،ابتدا اقدام به پاک کردن مسجد کند و سپس نماز بخواند.اگر کسی بر خلاف این وظیفه عمل نمود و بدون پاک کردن مسجد،شروع به نماز خواندن کرد،بنابر قول کسانی که«امر به شیء را مقتضی نهی از ضد آن»می دانند،این نماز چگونه صحیح خواهد بود؟طرفداران این نظریه،به جهت تصحیح نماز چنین شخصی،معتقدند که هر چند ترک نماز مقدّمۀ پاک کردن مسجد است،ولی در صورتی ترک این نماز واجب و خواندن آن حرام است که مکلّف قصد پاک کردن مسجد را داشته باشد یا مشغول پاک کردن مسجد شود،ولی اگر چنین قصدی نداشته باشد یا اقدام به پاک کردن مسجد نکند،این مقدّمه(ترک نماز)واجب نخواهد بود و لذا هر چند از جهت ترک تطهیر مسجد مرتکب گناه شده ولی نماز او صحیح است. (1)

مقدّمۀ واجب

-2

یکی از مباحث طولانی در علم اصول فقه،بحث«مقدّمۀ واجب»است. (3)مقصود از این عنوان

1- (1) .نهایه الاصول:192.
2- (2) .الذّریعه:83/1؛العدّه:186/1؛المعالم:57؛الفصول:86؛مطارح الانظار:37؛الکفایه:139/1؛نهایه الافکار:258/1؛بدایع الافکار:295؛اصول الفقه:235/1؛نهایه الاصول:153؛مناهج الوصول:281/1؛اجودالتّقریرات:309/1؛المحاضرات:292/2؛انوارالاصول:350/1؛تهذیب الاصول سبزواری:204/1؛المحصول سبحانی:459/1؛الاصول العامّه:407؛اصطلاحات الاصول:255؛الاحکام آمدی:96/1؛المعتمد:95/1؛الوافیه:219.
3- (3) .برگرفته از اصول الفقه مظفّر:237/1-238.