فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 454

یکی از آن دو دلیل موافق اصل جاری در مورد خود باشد و دیگری مخالف با آن اصلی که در مورد خودش جاری می شود.به دلیل مخالف با اصل که اقتضای آن انتقال مکلّف از مقتضای اصل و سوق دادن وی به تکلیف مخالف با اصل می شود«ناقل»گویند.دلیل موافق با اصل به اعتبار این که تقریر مکلّف و تثبیت وی را بر طبق اصل به دنبال دارد«مقرّر»گویند.فرقی هم نمی کند که تعارض دو خبر یا دو دلیل در اثبات وجوب باشد یا در اثبات حرمت.مثلاً اگر یک خبر معتبر بگوید:نماز جمعه واجب است و یا خوردن عصیر حرام است؛و خبر معتبر دیگری بگوید:نماز جمعه واجب نیست و یا خوردن عصیر حرام نیست،دلیلی را که می گوید نماز جمعه واجب است و یا خوردن عصیر حرام است«ناقل»و دلیل مقابل آن را«مقرّر»گویند. (1)

مقید

به عنوان«اطلاق و تقیید»رجوع شود.

ملازمه بین حکم شرع و عقل

به عنوان«قاعدۀ ملازمه»رجوع شود.

ملاک اقتضایی

مصلحت و مفسدۀ واقعی فعل را«ملاک اقتضایی»گویند که منجر به حکم به برانگیختن یا بازداشتن برای انجام دادن یا ترک فعل می گردد.

ملاکات احکام

«ملاک»یعنی علّت و منشأ.ملاک،یا تنصیصی است یا تردیدی و یا تشبیهی.ملاک تنصیصی:وقتی است که ملاک و علّت قطعی حکم از طرف شارع مشخص شده باشد.در حدیث شریف وارد شده است که:آب چاه چون دارای منبع و ماده است،به مجرّد ملاقات با نجاست نجس نمی شود. (2)در این روایت،به علّت نجس نشدن آب چاه در