فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 457

و اعتقاد.موافقت و مخالفت،هشت قسم است.1.موافقت قطعی عملی.2.موافقت قطعی التزامی.3.مخالفت قطعی عملی.4.مخالفت قطعی التزامی.5.موافقت عملی احتمالی.6.موافقت التزامی احتمالی.7.مخالفت عملی احتمالی.8.مخالفت التزامی احتمالی.مثلاً مکلّف مرده ای را می بیند.یا هم اعتقاد دارد که دفن این مرده واجب است و هم او را دفن می کند که این موافقت قطعی عملی و التزامی است؛یا این که با وجود دلیل بر وجوب دفن او،اعتقاد به وجوب دفن او ندارد و او را هم دفن نمی کند.این مخالفت قطعی عملی و التزامی است،یا اعتقاد به وجوب دفن او ندارد،ولی او را دفن می کند.این مخالفت قطعی التزامی و موافقت قطعی عملی است.اما موافقت و مخالفت احتمالی مانند جایی است که مثلاً مکلّف به صورت اجمال می داند که روز جمعه،یا نماز ظهر بر او واجب است و یا نماز جمعه ولی به تفصیل نمی داند که کدام یک از این دو نماز در روز جمعه واجب است.اکنون اگر مکلّف معتقد شود که یکی از این دو نماز واجب است و آن را بخواند و معتقد باشد که آن نماز دیگر واجب نیست و آن را نخواند،نسبت به نمازی که خوانده است موافقت التزامی و عملی احتمالی نموده است و نسبت به نمازی که ترک کرده،مخالفت التزامی و عملی احتمالی نموده است.

-آیا تمام اقسام مخالفت حرام است؟مخالفت،یا در احکام شرعی فرعی است و یا در اصول اعتقادی.در هر کدام از این دو قسم نیز یا مخالفت قطعی است یا احتمالی.هر کدام از این اقسام نیز یا مخالفت در عمل است و یا مخالفت التزامی و قلبی.شکی نیست که مخالفت عملی قطعی در احکام شرعی فرعی حرام است و موجب عقاب.اما مخالفت قطعی یا احتمالی التزامی در احکام شرعی فرعی اگر با مخالفت عملی همراه نباشد،بنابر قول مشهور حرام نیست.اما در اصول اعتقادی،هم مخالفت عملی حرام است و هم مخالفت التزامی.

-آیا موافقت و مخالفت احتمالی نیز در احکام شرعی فرعی واجب و یا حرام است؟مشهور این است که در احکام شرعی فرعی،تنها موافقت قطعی واجب و مخالفت قطعی حرام است،اما وجوب موافقت احتمالی و حرمت مخالفت احتمالی را مورد توجّه قرار نمی دهند در صورتی که دلیلی از شارع مبنی بر جواز اکتفا به موافقت احتمالی و ارتکاب مخالفت احتمالی وارد شده باشد.