فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 458

-آیا تحقّق موافقت قطعی عملی یا مخالفت قطعی عملی در تمام تکالیف ممکن است؟خیر!هرگاه دوران امر بین وجوب و حرمت چیزی باشد،موافقت و مخالفت قطعی عملی متصوّر نیست.در این قبیل موارد،تنها موافقت و مخالفت احتمالی متصوّر است.مثلاً انسان اجمالاً می داند که دفن مردۀ منافق یا واجب است و یا حرام.در این صورت،یا اقدام به دفن این مرده می نماید و یا او را دفن نمی کند.در هر دو صورت،قطع به موافقت یا مخالفت پیدا نمی کند،بلکه احتمال می دهد با امر مولا موافقت یا مخالفت کرده باشد.

موضوع

اشاره

-1

«موضوع»،بر معانی متعدّدی اطلاق می شود از جمله:1.آن چیزی که برای دلالت بر معنایی قرار داده شده است.2.آن چیزی که با اشارۀ حسّی به آن اشاره شود.3.در اصطلاح منطقی،محکوم علیه در قضیۀ حملی را«موضوع»گویند.4.محل بی نیاز از جمیع وجوه را نیز«موضوع»گویند.5.در اصطلاح اهل حدیث،هر حدیث کذبی را«موضوع»گویند.در علم اصول فقه نیز لفظ«موضوع»در چند مورد استعمال می شود از جمله:1.موضوع علم اصول فقه:به عنوان«اصول فقه»مراجعه شود.2.در باب استصحاب گفته می شود:شرط جواز اجرای استصحاب حکم،بقای موضوع است.مثلاً در استصحاب کُر بودن آبی که قبلاً کر بوده،احراز بقای همان آب(موضوع قبلی)شرط است.در چنین مواردی موضوع را به«موضوع عقلی»،«موضوع دلیلی»و«موضوع عرفی»تقسیم می کنند که حکم لحاظ هر کدام از این سه عنوان متفاوت خواهد بود.مثلاً اگر آبی به حدّ کر بود و مقداری از آن را برداشتیم و سپس شک کردیم در بقای کریت آن،بنابر این که موضوع فعلی از نظر عقل همان موضوع قبلی باشد،نمی توان استصحاب جاری کرد زیرا از نظر عقل،این موضوع(آب کری که مقداری از آن کم شده است)همان موضوع قبلی نیست.اما اگر بنا را بر موضوع عرفی بگذاریم،از نظر عرف،موضوع قبلی باقی است و می توان استصحاب جاری کرد.مثال دیگر موضوع دلیلی:مثلاً دلیل بگوید:آبی که تغییر کند و اوصاف نجس العین را پیدا کند،نجس است.اکنون آبی هست که این اوصاف را پیدا کرد و بر اساس این دلیل