فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 459

نجس شد ولی به مرور زمان،بدون این که عاملی از بیرون دخالت کند و این اوصاف آب متغیر را از بین ببرد،خود به خود این اوصاف از بین رفت و در نتیجه،تغییر به وجود آمده در آب نیز برطرف شد و آب به حالت قبل از تغییر بازگشت.اکنون شک می کنیم که آیا نجاست آب هنوز باقی است یا خیر؟یعنی آیا می توانیم استصحاب نجاست را جاری کنیم یا نه؟بر اساس موضوع دلیلی،نمی توان استصحاب بقای نجاست جاری کرد زیرا در وهلۀ اوّل به نظر عرف چنین می رسد که ظاهر دلیل،آب مقید به تغیر است و اکنون که تغیر از بین رفته،موضوع دلیلی(آب مقید به تغیر)نیز از بین رفته و چون موضوع دلیلی باقی نمانده،پس استصحاب نیز جاری نمی شود.ولیکن موضوع عرفی باقی است و بر این اساس می توان بقای نجاست را استصحاب کرد.3.گاهی نیز به فعل و متعلّق فعل مکلّف یا به یکی از این دو،«موضوع»گفته می شود.

موضوع علم اصول

-موضوع علم اصول چیست؟آیا موضوع علم اصول،خصوص ادلّۀ چهارگانه(کتاب،سنّت،اجماع،عقل)است به اعتبار این که این چهار عنوان،ادلّۀ استنباط احکام شرعی هستند؟یا این که موضوع علم اصول،این چهار دلیل است بدون لحاظ قید دلیلیت؟یا علم اصول نیاز به موضوع خاصی ندارد و هر موضوعی که ما را به مقصود برساند(استنباط حکم شرعی)می تواند موضوع اصول فقه باشد؟به عنوان«اصول فقه»رجوع شود.

موضوع مستنبط

-1

«موضوع مستنبط»،آن موضوعات احکام است که تشخیص مفهوم شرعی یا عرفی و شناخت حدود آن نیازمند تأمل،برهان و استدلال است به گونه ای که تشخیص و شناخت آن برای همگان به سادگی ممکن نیست.مانند تشخیص موارد«حرج»که بر شناخت مفهوم حرج و حدود آن از حیث توسعه وضیق متوقّف است.موضوعات مستنبط دو قسم اند:1.موضوعات شرعی مستنبط که خود دو گونه است:الف)موضوعاتی که اختراع و تأسیس شارع هستند.مانند نماز،روزه،وضو،غسل و....ب)موضوعات عرفی که اصل آن را