فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 46

مصلحت دارد و همین علم باعث شد که ممکنات را در زمان و مکان های مختلف بیافریند.بنابراین،ارادۀ خداوند،علم به مصلحت است که آن علم،داعی بر ایجاد گردیده است.بزرگان معتزله و عالمان شیعه این نظریه را پذیرفته اند.بر اساس این نظریه،اراده یک صفت ثبوتی کمالی است.2.اراده یک صفت سلبّی است.وقتی می گوییم که خداوند مرید است،یعنی خداوند مغلوب کسی یا چیزی نیست.این قول برخی از علمای معتزلی است.3.وقتی می گوییم که خداوند مرید است،یعنی نسبت به افعال خویش عالم و نسبت به افعال بندگان،آمر است.4.اراده،صفتی زاید بر علم است و مانند سایر صفات الهی،قدیم و زاید بر ذات است.این قول مشهور اشاعره است.

اراده استعمالی

«المعجم الاصولی»پنج معنی برای اراده استعمالی ذکر کرده است:1.ارادۀ استعمالی یعنی این که متکلّم خواسته است به واسطۀ استعمال لفظ،معنی را بفهماند.2.ارادۀ استعمالی وقتی است که قصد متکلّم از استعمال لفظ،ایجاد معنی در عالم اعتبار به صورت تنزیل است؛پس گویا متکلّم به وسیلۀ لفظ،معنا را ایجاد نموده و قصد او از ایجاد لفظ،ایجاد معنا است.3.ارادۀ استعمالی یعنی متکلّم ملتزم می شود که هرگاه خواستم این معنای معین را بفهمانم،این لفظ مخصوص را استعمال می کنم.این معنای از اراده, مناسب با روش تعهّد در وضع است.4.در ارادۀ استعمالی،متکلّم فنای لفظ در معنا را قصد می کند؛بنابراین،ارادۀ لحاظ لفظ از سوی متکلّم به صورت لحاظ لفظ به عنوان آلت فانی در معنا است.5.ارادۀ استعمالی یعنی قصد تلفّظ به چیزی که اهلیت و صلاحیت اخطار معنی را دارد از سوی متکلّم.پس در ارادۀ استعمالی،متکلّم می خواهد آن لفظ صلاحیت دار را بیاورد تا معنا را کشف کند.صاحب«المعجم الاصولی»سپس اشکالاتی را بر چهار معنی اوّل از قول مرحوم سید صدر رحمه الله نقل می کند و معنی پنجم را مورد قبول و پذیرش ایشان می داند. (1)