فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 477

واسطه در ثبوت

-1

«واسطه در ثبوت»،همان علّت ثبوت محمول برای موضوع است.مانند ذات واجب که واسطۀ ثبوت وجود برای ممکنات است؛و مانند گرما که واسطۀ ثبوت انبساط برای فلز است.

واسطه در عروض

-2

«واسطه در عروض»،آن است که ذهن،حکم یکی از دو متّحد را مجازاً به متّحد دیگر سرایت دهد.مثلاً انسانی که در قطار نشسته،ساکن است و این قطار است که حرکت می کند ولی این انسان نیز متّصف به حرکت می شود و می گویند«انسان حرکت می کند».

واضع

به کسی که لفظ یا علامتی را برای دلالت بر معنایی خاص قرار می دهد«واضع»گویند.به عبارت دیگر:شخص یا گروهی را که لفظ یا علامتی را حاکی وعلامت و دلالت کننده بر معنای خاص قرار دهند«واضع»گویند.مثل این که کسی بگوید:این لفظ را برای دلالت بر فلان معنی قرار دادم،یا اداره راهنمایی ورانندگی اعلام کند که فلان علامت نشانه و بیانگر ممنوعیت توقّف یا پارک خودرو می باشد.

-واضع چه کسی است؟مرحوم نائینی رحمه الله معتقد است که خداوند واضع حکیم است. (3)گروه دیگری از اصولیین معتقدند که واضع کسی جز افراد بشر نیست؛احتیاج انسان ها به فهماندن مقصود خود به مخاطبین سبب شده که در طول تاریخ زندگی بشر،الفاظ متعدّدی برای دلالت بر معانی مورد نظر وضع شود.البتّه چنین قدرتی در وجود بشر،ناشی از لطف و عنایت خداوند است. (4)

1- (1) .شرح مصطلحات فلسفی:173.
2- (2) .همان.
3- (3) .اجود التّقریرات:19/1.
4- (4) .المحاضرات:36/1؛المحصول سبحانی:51/1.