فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 48

ارادۀ جدّی

«ارادۀ جدّی»یعنی این که قصد متکلّم از استعمال لفظ،واقعاً و حقیقتاً قصد حکایت یا انشا است و نه این که قصد شوخی،مسخره و یا دروغ داشته باشد.بر این اساس،هر گاه گوینده لفظی را به کار برد ولی شنونده شک کند که آیا گوینده واقعاً و حقیقتاً همان معنایی که از لفظ فهمیده می شود را اراده کرده یا خیر؟به عبارت دیگر:آیا ارادۀ جدّی گوینده با ارادۀ استعمالی مطابقت دارد یا خیر؟در این موارد،به اصلی به نام«اصل مطابقت بین دو اراده»استناد می شود و اراده جدّی را مطابق با اراده استعمالی می دانند.مثال:مولا گفته:هر کس عمداً روزۀ خود را افطار نماید،باید یک بنده آزاد کند یا....لفظ«بنده»هیچ قیدی ندارد و شامل بندۀ کافر و مسلمان می شود.اکنون مکلّف شک می کند که آیا مقصود و ارادۀ جدّی مولا همان چیزی است که از لفظ بنده استفاده می شود(خواه مسلمان باشد و خواه کافر)و یا این که مقصود جدّی او غیر از ارادۀ استعمالی است و واقعاً می خواهد که یک بندۀ مسلمان آزاد شود؟در این جا به استناد اصل«تطابق بین دو اراده»آزاد کردن هر بنده ای،اعم از مرد،زن،مسلمان،کافر،کوچک و بزرگ و...کافی بوده و امتثال امر مولا صورت گرفته است.

ارادۀ حقیقی

«ارادۀ حقیقی»همان صفت نفسانی است که بر ایجاد امری تعلّق می گیرد و در مقابل«ارادۀ انشایی»قرار دارد.به عنوان«اراده»رجوع شود.

ارادۀ فعلی

«ارادۀ فعلی»اراده ای است که بر ایجاد امری در حال حاضر تعلّق گیرد و در مقابل«اراده استقبالی»قرار دارد.مثلاً انسان تصمیم می گیرد به مسجد برود و به دنبال آن،به سمت مسجد حرکت می کند.البتّه اراده خداوند با اراده انسان متفاوت است.ارادۀ الهی همان وجود آن چیزی است که اراده فرموده است و متوقّف بر تحقّق هیچ شرط و مقدّمه ای نیست،بر خلاف ارادۀ انسان.به عنوان«اراده»رجوع شود.