فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 482

معدوم شدن دلیل دوم می شود که اگر این دلیل اوّل وارد نمی شد،موضوع دلیل دوم به قوّت خود باقی می ماند.مثلاً«دفع ضرر محتمل»یکی از قواعد عقلی است.اما وقتی شارع مقدّس بفرماید:مکلّف نسبت به چیزی که آگاهی ندارد مورد مؤاخذه و سؤال قرار نمی گیرد،موضوع آن قاعدۀ عقلی به واسطۀ این بیان معتبر شرع،حقیقتاً و وجداناً از بین می رود.

-تفاوت ورود و تخصیص:ورود و تخصیص مانند تخصیص و حکومت از لحاظ نتیجه تفاوتی ندارند زیرا در ورود و تخصیص،یک دلیل حقیقتاً موجب خروج چیزی از موضوع دلیل دیگر می شود.تفاوت ورود و تخصیص از این جهت است که در تخصیص،خروج تکوینی است و بدون واسطۀ شرع؛مانند خروج«جاهل»از موضوع دلیل«علما را اکرام کن».ولی در ورود،خروج از موضوع هر چند وجداناً و حقیقتاً است،ولی به توسط تعبّد شرعی.

-تفاوت ورود و حکومت:در ورود،خروج از موضوع دلیل دیگر،وجداناً و حقیقتاً است،ولی در حکومت،خروج مدلول دلیل حاکم از موضوع مدلول محکوم،حکمی و تنزیلی و اعتباری است و موضوع دلیل محکوم حقیقتاً و وجداناً از بین نمی رود.مثلاً وقتی شارع مقدّس شکّ کثیرالشّک را نفی می کند،مقصود نفی احکام شک نسبت به این شخصی است که زیاد شک می کند،ولی در واقع شک این شخص معدوم نمی شود،بلکه شارع مقدّس شک چنین کسی را به منزلۀ عدم شک به حساب می آورد.

وصف

«وصف»بر معانی متعدّدی اطلاق می شود از جمله:1.علّت قیاس را«وصف»گویند.2.امر جامع معتبر در قیاس را نیز«صفت»نامیده اند.این دو معنی،از کاربردهای اصطلاحی اصولیین از اهل سنّت است که قیاس را یکی از منابع استنباط حکم شرعی می دانند.3.برخی از فقهای اهل سنّت،وصف را بر تابع غیر منفصل هر چیزی اطلاق می کنند که این تابع،هرگاه همراه شیئی باشد،سبب افزایش نیکویی و ارزش و یا موجب زشتی و کاهش ارزش آن شیء می شود.مثلاً پارچۀ یک متر و نیمی برای دوخت شلوار مناسب است و وصف«یک متر و نیم»سبب می شود که این پارچه دارای ارزش واقعی باشد.ولی اگر همین پارچه یک متر باشد،این وصف«یک متر»باعث می شود ارزش