- سخن ناشر 1
- کاربرد اصطلاح در علوم 3
- اصطلاحات علم اصول 4
- اشاره 8
- اباحۀ اخص 8
- اباحۀ اضطراری 8
- اباحۀ اقتضایی 9
- اباحۀ ظاهری 9
- اباحۀ شرعی 9
- اباحۀ اعم 9
- اباحۀ عقلی 10
- اباحۀ غیر اقتضایی 10
- ابتلا و عدم ابتلا 10
- اباحۀ واقعی 10
- اتّصال زمان شک به زمان یقین 13
- اثبات و ثبوت 13
- اجتماع امر و نهی 14
- اثر شرعی 14
- اجتهاد 16
- اشاره 16
- اجتهاد تجزّئی 21
- اجتهاد در عصر ائمه علیهم السلام 21
- اجتهاد خاص 21
- اجزاء در اصول با کشف خلاف ظنّی 22
- اجتهاد عام 22
- اجزاء در اصول با کشف خلاف قطعی 23
- اجزاء در امارات با کشف خلاف ظنّی 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف قطعی 24
- اشاره 24
- اجزاء 24
- اجزاء در تبدّل قطع 24
- اجزای مأموربه امر واقعی ثانوی 26
- اشاره 27
- اجماع 27
- اجماع بسیط 29
- اجماع دخولی 30
- اجماع حدسی 30
- اجماع تشرّفی 30
- اجماع عملی 31
- اجماع سکوتی 31
- اجماع لطفی 32
- اجماع لبّی 32
- اجماع کشفی 32
- اجماع مرکّب 33
- اجماع محصّل 33
- اجماع مدرکی 33
- اجمال 34
- اشاره 34
- اجماع منقول 34
- اجمال مخصّص لبّی 35
- اجمال نصّ 36
- اجمال مخصّص لفظی 36
- احترازی بودن قیود 37
- اشاره 38
- احتیاط 38
- احتمال و محتمل 38
- احتیاط شرعی 39
- احتیاط عقلی 40
- اخباریین 42
- اختیار 44
- اراده 45
- اشاره 45
- اراده استعمالی 46
- ارادۀ تفهیمی 47
- ارادۀ الهی 47
- ارادۀ تکوینی 47
- ارادۀ تشریعی 47
- ارادۀ انشایی 47
- ارادۀ فعلی 48
- ارادۀ حقیقی 48
- استثنا 49
- استحباب 50
- استحسان 50
- اشاره 52
- استصحاب 52
- استصحاب استقبالی 56
- استصحاب تنجیزی 57
- استصحاب حال شرع 58
- استصحاب جزئی 58
- استصحاب حال عقل 58
- استصحاب حکم مخصّص در عموم زمانی 59
- استصحاب در امور تدریجی 60
- استصحاب در اطراف علم اجمالی 60
- استصحاب حکمی 60
- استصحاب در شبهۀ حکمی 61
- استصحاب در زمانیات 61
- استصحاب در شبهۀ موضوعی 62
- استصحاب سببی 62
- استصحاب صحّت هنگام شک در مانع 63
- استصحاب کلّی 64
- استصحاب عدمی 64
- استصحاب قهقرایی 64
- استصحاب وجودی 66
- استصحاب مسبّبی 66
- استصحاب موضوعی 66
- استعمال حقیقی 67
- اشاره 67
- استعمال 67
- استعمال مجازی 68
- استلزامات عقلی 68
- اشاره 69
- اشتراک 69
- اسم جنس 69
- اشتراک لفظی 70
- اشتراک معنوی 70
- اصل اباحه 71
- اشاره 71
- اصل اجتهادی 73
- اصل احتیاط 73
- اصل اباحۀ عقلی 73
- اصل اباحۀ شرعی 73
- اصل اشتغال 74
- اصل اطلاق 74
- اصل برائت 75
- اصل تأخّر حادث 75
- اصل تخییر 76
- اصل تطابق 78
- اصل تنزیلی 79
- اصل ثبات 79
- اصل حسّ 80
- اصل صحّت 82
- اصل حلیت 82
- اصل شرعی 82
- اصل حقیقت 82
- اصل طهارت 84
- اصل ظهور 85
- اصل عدم 86
- اصل عدم استخدام 86
- اشاره 86
- اصل عدم اضمار 88
- اصل عدم اشتراک 88
- اصل عدم اعتبار ظنّ 88
- اصل عدم تزکیه 88
- اصل عدم قرینه 89
- اصل عدم تقدیر 89
- اصل عقلی 90
- اصل عملی 90
- اصل عدم نقل 90
- اصل عموم 92
- اصل غیر تنزیلی 93
- اصل غیر محرز 93
- اصل لفظی 93
- اصل غیر مثبت 93
- اصل مثبت 94
- اصل موضوعی 97
- اصل نفی 97
- اصل وقف 98
- اصول فقه 98
- اصول فقاهتی 98
- اصول مؤمَّنه 100
- اطّراد 101
- اطلاق 102
- اشاره 102
- اطلاق بدلی 105
- اطلاق شمولی 105
- اطمینان 106
- اعتبار 106
- اقتضا 109
- اشاره 109
- اقلّ و اکثر 109
- اماره 111
- اشاره 111
- اقلّ و اکثر استقلالی 111
- اقلّ و اکثر ارتباطی 111
- امارۀ موضوعی 112
- امارۀ حکمی 112
- امتثال 112
- اشاره 112
- امتثال احتمالی 113
- امثتال ظنّی 113
- امتناع 114
- امتثال علمی تفصیلی 114
- امر 115
- اشاره 115
- امر ارشادی 118
- امر به امر 119
- امر بعد از حَظر 119
- امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن هست یا خیر؟ 120
- امر تخییری 122
- امر تعیینی 122
- امر تعبّدی 122
- امر ثانوی ظاهری 123
- امر مولوی 123
- امر غیری 123
- امر کفایی 123
- امر عینی 123
- امر ثانوی اضطراری 123
- امر واقعی 124
- امکان 124
- اشاره 124
- امکان اخصّ 126
- اشاره 127
- امکان خاص 127
- امکان وقوعی 127
- امکان تعبّد به ظنّ 127
- امکان استعدادی 127
- امکان عام 127
- انحلال 127
- امکان استقبالی 127
- اشاره 130
- انحلال حکم تکلیفی 130
- انسداد 130
- انحلال حکم وضعی 130
- انحلال حقیقی 130
- انحلال حکمی 130
- انسداد حکومتی 132
- انسداد کبیر 133
- انسداد کشفی 133
- انصراف 133
- انسدادی 133
- انفتاحی 134
- انفتاح 134
- انقلاب نسبت 134
- ایجاب 135
- انقیاد 135
- اشاره 136
- برائت شرعی 136
- برائت 136
- برائت اصلی 136
- بالجمله و فی الجمله 136
- برائت عقلی 138
- اشاره 139
- بنای عقلا 141
- برهان انّی 141
- برهان لمّی 141
- بسیط بودن مشتق 141
- تأخیر بیان از وقت حاجت 142
- تأخیر بیان از وقت خطاب 142
- تبادر 143
- تجرّی 143
- تحقیق مناط 145
- تجزّی 145
- تخصّص 146
- تخریج مناط 146
- تخصیص 147
- تخطئه 147
- اشاره 150
- تخییر بین اقلّ و اکثر 150
- تخییر عقلی 151
- تخییر شرعی 151
- تداخل اسباب و مسبّبات 152
- تراخی 154
- تراجیح 154
- ترادف 155
- ترتّب 155
- تزاحم 161
- ترک استکشاف 161
- اشاره 161
- تزاحم در مستحبّات 163
- تسلسل 164
- تسامح در ادلّۀ سنن 164
- تشریع عملی 166
- تصویب معتزلی 166
- تصویب اشعری 166
- تصویب 166
- اشاره 166
- اشاره 166
- تعارض 167
- تعادل و تراجیح 167
- تعبّدی 172
- تعلیق حکم بر وصف مشعر علیت است ؟ 174
- تعیینی و تعینی 174
- تعدّد مطلوب 174
- تقلید 175
- تقابل بین اطلاق و تقیید 175
- تقیه مداراتی 184
- تکرار 184
- تقیه 184
- اشاره 184
- تقیید 184
- تمثیل 185
- تناقض 185
- تنجیز و تعذیر 185
- تنقیح مناط 186
- تنجیز و تعلیق 186
- اشاره 187
- تواتر 187
- تواتر لفظی 188
- تواتر اجمالی 188
- تواتر معنوی 188
- جامع عرضی 189
- جامع ذاتی 189
- جامع انتزاعی 189
- جزء 190
- اشاره 190
- جزء ذهنی 190
- جزء خارجی 190
- جعل مرکّب 191
- جمع دلالی 191
- جمع تبرّعی 191
- جمع عرفی 191
- جعل بسیط 191
- جمع مقبول 192
- الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 192
- جمع محمولی 192
- جمع موضوعی 192
- حاظر و مبیح 195
- حجّت 195
- حجیت اصولی 196
- حجیت ذاتی 196
- حرمت ذاتی 197
- اشاره 197
- حرمت 197
- حُسن و قبح عقلی 198
- حقیقت شرعیه 206
- حقیقت متشرّعه 207
- حقیقت و مجاز 207
- اشاره 210
- حکم 210
- حکم امضایی 216
- حکم اقتضایی 216
- حکم ارشادی 216
- حکم تنجیزی 217
- حکم ثانوی 217
- حکم تکلیفی 217
- حکم اوّلی 217
- حکم تأسیسی 217
- حکم عدمی 218
- حکم ظاهری 218
- حکم شأنی 218
- حکم شرعی 218
- حکم فعلی 218
- حکم واقعی ثانوی 219
- حکم وضعی 219
- حکمت 219
- حکم مولوی 219
- اشاره 219
- حکم واقعی اوّلی 219
- حکمت الهی 220
- حکومت 220
- اشاره 220
- حکومت ظاهری 222
- حکومت عرفی 222
- اشاره 223
- حمل شایع صناعی 223
- حمل 223
- حمل ذاتی اوّلی 223
- حیثیت اطلاقیه 224
- حیثیت تعلیلیه 224
- خاص 225
- اشاره 225
- حیثیت تقییدیه 225
- خبر 225
- خبر حسّی 231
- خبر عزیز 231
- خبر حدسی 231
- خبر صحیح 231
- خبر ضعیف 231
- خبر حسن 231
- خبر مستفیض 232
- خبر متواتر 232
- خبر متواتر اجمالی 232
- خبر موثوق 232
- خبر موثّق 232
- خبر متواتر لفظی 232
- خبر متواتر معنوی 232
- خرق اجماع 233
- دفع مفسده مقدّم بر جلب منفعت 233
- خطاب های شفاهی 233
- اشاره 234
- دلالت استعمالی 234
- دلالت اقتضا 235
- دلالت تصدیقی 236
- دلالت التزامی 236
- دلات ایماء 236
- دلالت ترک 236
- دلالت انّی 236
- دلالت تضّمنی 237
- دلالت تفهیمی 237
- دلالت تقریر 237
- دلالت تصوّری 237
- دلالت تنبیه 238
- دلالت جدّی 238
- دلالت سکوت 238
- دلالت طبعی 238
- دلالت فعل 239
- دلالت عقلی 239
- دلالت قول 240
- دلالت مطابقی 240
- دلالت لمّی 240
- دلالت منطوق 241
- دلالت وضعی 241
- دلیل 241
- اشاره 241
- دلیل اجتهادی 242
- دلیل امضایی 242
- دلیل الخطاب 242
- دلیل لبّی 243
- دلیل عقلی 243
- دلیل شرعی 243
- دلیل انّی 243
- دلیل تأسیسی 243
- دلیل فقاهتی 243
- دلیل نقلی 244
- دلیل لفظی 244
- دلیل محرز 244
- دلیل لمّی 244
- دور 244
- دوام نسبت 244
- دوران امر بین تخصیص و نسخ 245
- دوران امر بین جزئیت،شرطیت و مانعیت 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر ارتباطی 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر استقلالی 245
- دوران امر بین متباینین 246
- ذات 246
- دوران امر بین محذورین 246
- دون اثباطه خرط القتاد 246
- ذاتی و عرضی 247
- ذهن 248
- رافع و مانع 248
- رخصت و عزیمت 249
- رفع و دفع 251
- سبب 251
- سبر و تقسیم 253
- سدّ ذرایع و فتح ذرایع 254
- سنّت 256
- سیرۀ عقلا 260
- سیره 260
- اشاره 260
- سیرۀ متشرّعه 260
- شبهۀ بدوی 261
- اشاره 261
- شبهۀ ابن قبّه 261
- شبهۀ حکمی 262
- شبهۀ تحریمی 262
- شبهۀ کعبی 263
- شبهۀ محصور 264
- شبهۀ مقرون به علم اجمالی 264
- شبهۀ مفهومی 264
- شبهۀ مصداقی 264
- شبهۀ وجوبی 265
- شرایط جعل و مجعول 265
- اشاره 265
- شرط 265
- شبهۀ موضوعی 265
- شرط ترتّب 266
- شرط متقدّم،متأخّر و مقارن 266
- شرط اتّصاف 266
- اشاره 267
- شک 267
- شرع 267
- شک بین جزئیت و مانعیت 267
- شک در تکلیف 268
- شک در حجیت 268
- شک در رافع 268
- شک در محصّل 269
- شک در مقتضی 269
- شک در مکلّفٌ به 269
- شک ساری 269
- شک سببی 270
- شک طاری 270
- شک مسبّبی 270
- شهرت 271
- شهرت روایی 271
- اشاره 271
- شهرت عملی 272
- شهرت فتوایی 272
- صحّت حمل 272
- صحیح و اعم 273
- صدق در قضایای حملی 277
- اشاره 278
- ضدّ 278
- ضرر و ضرار 279
- طریقۀ عقلا 279
- ظاهر 279
- ضدّ عام 279
- طلب و اراده 279
- طریقیت 279
- اشاره 282
- ظنّ 282
- ظنّ اطمینانی 283
- ظنّ خاص 283
- ظنّ غالب 284
- ظنّ متأخّم به علم 284
- ظنّ قوی 284
- ظنّ مانع 284
- ظنّ مطلق 284
- ظنّ طریقی 284
- ظنّ ممنوع 284
- ظنّ موضوعی 285
- ظواهر الفاظ 285
- ظنّی الدّلالت 285
- ظنّ نوعی 285
- ظهور اقتضائی 286
- اشاره 286
- ظهور تصدیقی 286
- عام اصولی 287
- ظهور موضوعی 287
- ظهور تضمّنی 287
- عام استغراقی 287
- ظهور ذاتی 287
- عام مجموعی 288
- عام و خاص 288
- عام افرادی 288
- عام بدلی 288
- عام و خاص من وجه 292
- عدالت 292
- عدم ازلی 293
- عدم ابتلا 293
- عدم الدّلیل دلیل العدم 294
- عدم اطّراد 294
- عدم القول بالفصل 295
- عدم صحّت حمل 296
- عدم صحّت سلب 296
- عدم محمولی 296
- عدم و ملکه 296
- عَرَض غریب 297
- عدم وصفی 297
- عرض ذاتی 297
- عَرَض 297
- اشاره 297
- عرض و عرضی 297
- اشاره 298
- عُرف 298
- عرف خاص 301
- عرف فاسد 302
- عرف عام 302
- عرف قولی 302
- عرف عملی 302
- عصمت 303
- عصیان 303
- عزیمت 303
- اشاره 304
- عقل عملی 307
- عقلیات غیر مستقل 307
- علّت 307
- عقلیات مستقل 307
- عقل نظری 307
- علّت و حکمت 310
- اشاره 311
- علم اجمالی 313
- علم تفصیلی 314
- عموم 314
- علم اجمالی در تدریجیات 314
- علم فقه 314
- علم اصول فقه 314
- عموم استغراقی 314
- اشاره 314
- عموم سیاقی 315
- عموم زمانی 315
- عموم فوقانی 315
- عموم و خصوص من وجه 316
- غایت 316
- عموم و خصوص 316
- عموم و خصوص مطلق 316
- غیر مستقلاّت عقلی 317
- فحوی الخطاب 317
- فتح ذرایع 317
- فقه 318
- فقیه 319
- فور و تراخی 319
- قاصر 320
- قاطع و مانع 321
- اشاره 322
- قاعدۀ استصحاب 323
- قاعدۀ استطاعت 323
- قاعدۀ اصولی 324
- قاعدۀ تجاوز و فراغ 324
- قاعدۀ الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 324
- قاعدۀ تحسین و تقبیح عقلی 328
- قاعدۀ ترجیح بلا مرجّح 328
- قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن 328
- قاعدۀ تقیه 329
- قاعده تعیین 329
- قاعدۀ صحّت 335
- قاعدۀ فقهی 335
- قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان 335
- قاعدۀ طهارت 335
- قاعده فراغ 335
- قاعدۀ لاضرر و لاضرار 338
- قاعده لطف 343
- قاعدۀ ما لایدرک کلّه لایترک کلّه 345
- قاعدۀ مقتضی و مانع 345
- قاعدۀ ملازمه 346
- قاعدۀ میسور 348
- قاعدۀ نفی عُسر و حرج 349
- قاعدۀ ید 353
- قاعدۀ یقین 356
- قُبح عقاب بلابیان 358
- قبح فعلی و قبح فاعلی 358
- قدرت تکوینی به معنی اعم 359
- قرآن 360
- قرینه 364
- اشاره 364
- قرینۀ حالیه 364
- قرینۀ عرفی 365
- قرینۀ عقلی 365
- قرینۀ غیرلفظی 365
- قرینۀ لفظی 365
- قرینۀ لبّی 365
- قرینۀ مقالیه 366
- قرینۀ منفصل 366
- قصد وجه 366
- قضیۀ حقیقیه 367
- اشاره 367
- قطع 367
- اشاره 367
- قضیۀ خارجیه 367
- قطع اجمالی 373
- قطع تفصیلی 373
- قطع تعبّدی 373
- قطع شخصی 373
- قطع عرفی 374
- قطع قطّاع 374
- قطع موضوعی طریقی 374
- قطع موضوعی 374
- قطع طریقی 374
- قطع موضوعی وصفی 375
- قطع نوعی 375
- قطع واقعی 375
- قَلب 376
- القول بعدم الفصل 377
- قول لُغوی 377
- اشاره 379
- قیاس 379
- قیاس اخاله 382
- قیاس ادنی 382
- قیاس اصولی 383
- قیاس خفی 383
- قیاس اولویت 383
- قیاس جلی 383
- قیاس علّت 384
- قیام اصول مقام قطع 384
- قیاس مستنبط العلّه 384
- قیاس مصرّح العلّه 384
- قیاس منصوص العلّه 384
- قیام اماره مقام قطع موضوعی صفتی 385
- کان تامّه و ناقصه 385
- قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی 385
- کشف 387
- کلّ 389
- کشف انسدادی 389
- کُفر 389
- کلّی 390
- کلّما حکم به الشّرع حکم به العقل 390
- کلّما حکم به العقل حکم به الشّرع 390
- کلام 390
- اشاره 390
- کلّی منطقی 391
- کلّی طبیعی 391
- کلّی عقلی 391
- کنایه 393
- کَون 394
- کِیف 394
- لای نفی جنس 395
- لُبّ 396
- لزوم بین و غیر بین 396
- لحن الخطاب 396
- لمّی 397
- لغت 397
- مادّه 398
- اشاره 399
- ماهیت لا به شرط قسمی 399
- ماهیت 399
- مانع شرعی 399
- ماهیت مهمله 400
- ماهیت مطلقه 400
- ماهیت مخلوطه 400
- ماهیت مجرّده 400
- ماهیت لا به شرط مقسمی 400
- مبادی عالیه 401
- اشاره 401
- مبادی احکامیه 401
- مبادی تصدیقیه 401
- مبادی تصوّریه 401
- متأخّری متأخّرین 402
- مُبیح 402
- متأخّرین 402
- متجرّی 402
- متشابه 403
- مترادف 403
- متشرّعه 403
- متعلّق احکام 404
- متواتر 404
- مثبتات اماره و اصل 405
- اشاره 405
- مجاری اصول 405
- مَجاز 405
- مجاز به زیاده و نقصان 406
- مجاز عقلی 406
- مَجاز لغوی 407
- مجاز مشهور 407
- مجهول 408
- محمول بالضّمیمه 409
- مخالفت قطعی عملی 410
- مخالفت احتمالی عملی 410
- مخالفت قطعی التزامی 410
- اشاره 411
- مخصّص قطعی الدّلالت 412
- مخصّص عقلی 412
- مخصِّص لُبّی 413
- مخصِّص لفظی 414
- مخصّص متّصل 414
- مخصّص متّصل لُبّی 414
- مخصِّص مبین 414
- مخصّص مجمل 415
- مخصّص متّصل لفظی 415
- مخصّص منفصل لُبّی 416
- مخصّص منفصل 416
- مراتب حکم 417
- مخطّئه 417
- مُرجِّح 418
- مرّه و تکرار 418
- مستقلّات عقلیه 419
- مسئلۀ اصولی 419
- مسئلۀ فقهی 419
- مستحب 419
- مسقطات تکلیف 420
- مسلّمات 420
- مشهور 421
- مشترک 421
- مصالح مرسله 422
- مصلحت 426
- مضیق 428
- مطلق 428
- معقولات اوّلیه 429
- مظنونات 429
- معقولات ثانویه 429
- مفهوم 430
- اشاره 430
- مفاهیم انتزاعی 430
- مفاهیم اعتباری 430
- مفاهیم حقیقی 430
- مفهوم حصر 433
- مفهوم استثناء 433
- مفهوم غایت 435
- مفهوم لقب 437
- مفهوم وصف 438
- مفهوم موافق 438
- مفهوم مردّد 438
- مقدّمات تولیدیه 439
- مقدّمات حکمت 439
- مقدّمه 441
- مقدّمات دلیل انسداد 441
- اشاره 441
- مقدّمۀ شرط 444
- مقدّمۀ سبب 444
- مقدّمۀ صحّت 445
- مقدّمۀ شرعی 445
- مقدّمۀ عبادی 446
- مقدّمۀ عدم مانع 447
- مقدّمۀ عقلی 447
- مقدّمۀ غیر موصل 448
- مقدّمۀ متأخّر 448
- مقدّمۀ علم 448
- مقدّمۀ معدّ 449
- مقدّمۀ مفوّته 449
- مقدّمۀ متقدّم 449
- مقدّمۀ موصل 450
- مقدّمۀ مقارن 450
- مقدّمۀ واجب 451
- مقدّمۀ وجود 453
- مقدّمۀ وجوب 453
- مقرّر 453
- مقید 454
- ملازمه بین حکم شرع و عقل 454
- ملاک اقتضایی 454
- ملاکات احکام 454
- مناسب 455
- منجّز 455
- مَناط 455
- ملکه 455
- موافقت احتمالی التزامی 456
- موافقت احتمالی عملی 456
- موافقت قطعی التزامی 456
- موافقت قطعی عملی 456
- موافقت و مخالفت 456
- منطوق 456
- موضوع 458
- اشاره 458
- موضوع علم اصول 459
- موضوع مستنبط 459
- اشاره 460
- نسخ 460
- نسخ وجوب 462
- نصّ 463
- نصّ اهل لغت 463
- اشاره 463
- نظر 464
- نفس الامر 465
- نَعت 465
- نَفل 466
- نفی حکم به لسان موضوع 466
- اشاره 467
- نهی ارشادی 469
- نهی در عبادت 470
- نهی تحریمی 470
- نهی تنزیهی 470
- نهی در معامله 470
- اشاره 471
- نهی غیری 471
- نهی نفسی 471
- واجب 471
- واجب تخییری 472
- واجب تبعی 472
- واجب تعیینی 473
- واجب تعبّدی 473
- واجب توصّلی 473
- واجب کفایی 474
- واجب مضیق 474
- واجب غیری 474
- واجب مشروط 474
- واجب مطلق 475
- واجب معلّق 475
- واجب موسّع 476
- واجب منجّز 476
- واجب نفسی 476
- واجب موقّت 476
- واجب مقید 476
- واسطه در عروض 477
- واضع 477
- وجوب 478
- وحدت مطلوب و تعدّد مطلوب 480
- وجود محمولی 480
- وجود نعتی 480
- ورود 481
- وصف 482
- اشاره 483
- وضع 483
- وضع تخصّصی 485
- وضع تخصیصی 486
- وضع جزئی 486
- وضع شخصی 486
- وضع تعیینی 486
- وضع عینی 486
- وضع تعینی 486
- وضع نوعی 487
- وضع مرکّبات 487
- اشاره 489
- یقین منطقی و یقین اصولی 489
- هل مرکّبه 489
- یقین 489
- یقین استقرائی 489
وضع کلّی
«وضع کلّی»یا«وضع نوعی»،زمانی است که واضع،لفظ را به عنوان کلّی تصوّر و آن را برای معنایی وضع می کند،مثلاً واضع می گوید:هیأت«فعل»را برای دلالت بر کاری که در زمان گذشته انجام گرفته است وضع می کنم.پس هر کلمه ای که در این هیأت قرار گیرد،بر این معنای خاص(انجام کار در گذشته)دلالت می کند.بر این اساس،آن چه مقصود واضع بوده،وضع یک عنوان کلّی(هیأت فعل ماضی)است،ولی واضع چاره ای ندارد که این تصوّر کلّی خود را مثلاً در قالب(ف،ع،ل)بیان کند زیرا افراد فعل ماضی فراوان بوده و غیر قابل حصر.
وضع مرکّبات
-1
یکی از اقسام وضع،«وضع نوعی»است و وضع هیأت،از قبیل وضع نوعی است.مثل وضع هیأت فعل ماضی و وضع هیأت اسم فاعل و....وضع هیأت،یا در مفردات است؛مانند وضع نوعی؛یا در هیأت های ترکیبی است؛مانند وضع هیأت ترکیبی مبتدا و خبر که برای رساندن و فهماندن حمل چیزی بر چیزی وضع شده و مانند وضع هیأت تقدیم مفعول بر فعل برای رساندن عظمت و بلندی منزلت مفعول،این قسم را«وضع مرکّب»نامند.
وضع نوعی
گاهی ممکن است واضع،لفظ را به عنوان کلّی تصوّر و آن را برای معنایی وضع کند.مثلاً واضع می گوید:هیأت«فعل»را برای دلالت بر کاری که در زمان گذشته انجام گرفته است وضع می کنم.پس هر کلمه ای که در این هیأت قرار گیرد،بر این معنای خاص(انجام کار در گذشته)دلالت می کند.بر این اساس،آن چه مقصود واضع بوده،وضع یک عنوان کلّی(هیأت فعل ماضی)است،ولی واضع چاره ای ندارد که این تصوّر کلّی خود را مثلاً در قالب(ف،ع،ل)بیان کند زیرا افراد فعل ماضی فراوان بوده و غیر قابل حصر.این قبیل وضع را«وضع نوعی»گویند.
1- (1) .اصول الفقه مظفّر:20.