فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 56

صرف عدم ردع از شارع کافی نیست،علاوه بر این که آیات و روایات نهی کننده از عمل به غیر علم،برای ثبوت ردع شارع کافی است. (1)د)اجماع.علاّمه حلّی رحمه الله ادّعای اجماع کرده است بر حجیت استصحاب. (2)مرحوم آخوند خراسانی رحمه الله می گوید:«ادّعای اجماع در مثل این مسئله که دارای مبانی مختلف است،بسیار مشکل است به خصوص با توجّه به این که اقوال در حجیت و عدم حجیت استصحاب بسیار متفاوت است. (3)

-تعارض استصحاب با اماره و سایر اصول:در صورتی که استصحاب از اصول عملی باشد،در مقابل اماره و با وجود اماره،نوبت به آن و سایر اصول نمی رسد؛اما در مقام تعارض استصحاب با سایر اصول همانند برائت،احتیاط و تخییر،همیشه مقدّم است.جملۀ معروفی هست که می گوید:استصحاب،عرش اصول و فرش امارات است.

-تقدّم استصحاب بر سایر اصول،از باب ورود است یا از باب حکومت؟مرحوم خویی رحمه الله تقدّم استصحاب بر اصول عقلی را از باب ورود می داند زیرا موضوع اصول عقلی با تعبّد استصحاب برداشته می شود؛اما تقدّم آن بر اصول شرعی را از باب حکومت می داند. (4)

استصحاب استقبالی

«استصحاب استقبالی»یعنی جایی که مکلّف در حال حاضر به چیزی یقین دارد ولی نسبت به استمرار و بقای آن در آینده مردّد است.مثلاً مکلّف در حال حاضر یقین دارد که نمی تواند وضو بگیرد اما تردید دارد که این عجز و ناتوانی از وضو تا آخر وقت ادامه دارد یا خیر؟مرحوم خویی رحمه الله معتقد است که اگر بر حالت یقین به وجود مانع اثر شرعی مترتّب باشد،استصحاب وجود مانع نسبت به زمان آینده جاری می شود. (5)مثلاً مکلّف می تواند ناتوانی کنونی(اوّل وقت)را تا پایان وقت استصحاب کند و اوّل وقت با تیمم نماز بخواند.

1- (1) .الکفایه:280/2.
2- (2) .مبادی الوصول:251.
3- (3) .الکفایه:281/2.
4- (4) .مصباح الاصول:253/3.
5- (5) .المعجم الاصولی:147/1؛مصباح الاصول:89/3.