فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 64

تحقّق مانع(تنحنح)است.این قسم از شک ممکن است به صورت شبهۀ حکمی باشد مانند مثال نماز،و ممکن است به صورت شبهۀ موضوعی باشد.اگر شک ناشی از شبهۀ موضوعی باشد،دو صورت دارد:1.شک در تحقّق مانع مانند این که مکلّف می داند با صدا خندیدن موجب بطلان نماز می شود ولی شک دارد که آیا چنین خنده ای از او سر زده یا خیر؟2.شک در مانع بودن موجود مانند این که مکلّف می داند باصدا خندیدن موجب بطلان نماز است و می داند که در نماز خندید ولی شک دارد که خندۀ او همان خندۀ با صدا بود یا نه؟

استصحاب عدمی

«استصحاب عدمی»در مقابل«استصحاب وجودی»بوده و در جایی است که عدم و نبودن حکم یا موضوعی متیقّن باشد و اکنون تردید حاصل شود که آن عدم از بین رفت و آن حکم یا موضوع وجود یافت یا خیر؟مثال:مکلّف یقین دارد که آب این مخزن کُر نبود.الآن شک کرده در باقی بردن آن عدم کُر؛استصحاب عدم کُر می گوید که این آب هم چنان غیرکُر است.

استصحاب قهقرایی

«استصحاب قهقرایی»در صورتی است که زمان متیقّن،متأخر و بعد از مشکوک باشد.در عنوان«استصحاب»گفته شد که یکی از مقوّمات استصحاب،تقدّم زمان متیقّن بر مشکوک است اما در استصحاب قهقرایی،عکس این شرط وجود دارد.مثال:الآن یقین به عدالت زید داریم،ولی نمی دانیم دو هفتۀ قبل هم او عادل بود تا نمازی را که به او اقتدا کردیم صحیح باشد یا خیر؟آیا می توان این یقین فعلی را به زمان قبل سرایت داد و نسبت به گذشته استصحاب نمود؟عدم حجیت استصحاب قهقرایی مورد قبول اصولیین است زیرا ادلّۀ حجیت استصحاب شامل این صورت نمی شود.

استصحاب کلّی

-1

«استصحاب کلّی»در مقابل«استصحاب جزئی»است.اگر مستصحب موضوع یا