فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 66

3.کلّی قسم سوّم:کلّی قسم سوّم دو صورت دارد:اوّل:یقین داریم به ارتفاع آن فرد اوّل که کلّی ضمن آن محقّق شده بود،اما احتمال می دهیم فرد دیگری وجود داشته باشد و کلّی در ضمن آن فرد موجود باشد.مثال:می دانیم انسان در ضمن فردی به نام زید در منزل وجود داشت.هم چنین می دانیم که زید از خانه خارج شد؛اما تردید داریم که شاید هم زمان با وجود زید در خانه،خالد نیز در خانه بوده باشد.دوّم:جایی است که یقین به تحقّق کلّی انسان ضمن زید در خانه داریم و می دانیم که زید از خانه خارج شد ولی احتمال می دهیم که هم زمان با خروج زید،خالد وارد خانه شده باشد.آیا در کلّی قسم سوّم نیز استصحاب جاری می شود؟اختلاف است.

استصحاب مسبّبی

به عنوان«استصحاب سببی»رجوع شود.

استصحاب موضوعی

«استصحاب موضوعی»در جایی است که به چیزی یقین داشتیم ولی اکنون مورد تردید قرار گرفته است.مثال:می دانم مبلغی به فلان شخص بدهکار بودم.اکنون تردید دارم که آن مبلغ را پرداخته ام یا خیر؛و طلبکار هم اظهار بی اطلاعی می کند؛در این صورت،استصحاب بقای موضوع(بدهی)می گوید که من باید آن مبلغ را بپردازم.

استصحاب وجودی

«استصحاب وجودی»در مقابل«استصحاب عدمی»قرار دارد و آن در جایی است که به وجود حکم یا موضوعی در گذشته یقین داریم و اکنون نسبت به آن تردید پیدا کرده ایم.در این صورت،وجود آن حکم یا موضوع را استصحاب می کنیم.مثال:شخصی ناپدید شده،شک می کنیم که آیا زنده است و نمی توان اموال او را بین ورثه تقسیم کرد؛یا مرده است و می شود اموال را بین ورثه اش تقسیم نمود.در این صورت،زنده بودن او را استصحاب می کنیم و بر این اساس،نمی توان اموال او را میان ورثه تقسیم کرد.