فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 69

استنباط

«استنباط»در لغت به معنای بیرون کشیدن و آشکار کردن بعد از اختفا و در اصطلاح اصولیین به معنی تلاش و جست وجو در ادلّۀ معتبر از نظر شارع به منظور دست یابی و رسیدن به حکم شرعی است.مجتهد را از این جهت که تلاش می کند تا احکام شرعی را از آیات و روایات به دست آورد و آشکار نماید،«مستنبط»و آن عملیات و تلاش او را«استنباط»می گویند.

اسم جنس

مفاهیم کلّی را«اسم جنس»گویند مانند انسان،سنگ،سفیدی،مالکیت،زوجیت،علیت و....

-موضوع له اسم جنس چیست؟اختلاف است که موضوع له اسم جنس،ماهیت به شرط اطلاق است؛یعنی طبیعت با لحاظ مجرّد بودن از همۀ قیدها،و یا ماهیت مهمل و مجرّد از همۀ قیدها و لحاظها حتی لحاظ مجرّد بودن از قید؟به عبارت دیگر:موضوع له اسم جنس،ماهیت به شرط اطلاق است(ماهیت به شرط لا)؛یا ماهیت بدون شرط(ماهیت لا به شرط)؟اگر ماهیت به شرط اطلاق را موضوع له اسم جنس بدانیم،استفادۀ اطلاق و فراگیری از طبیعت،به وضع خواهد بود.اما اگر ماهیت مهمل و مجرّد از هرگونه قید(ماهیت لا به شرط)را موضوعٌ له بدانیم،استفادۀ اطلاق و شمول از اسم جنس به واسطۀ مقدّمات حکمت خواهد بود. (1)به عنوان«مقدّمات حکمت»رجوع شود.

اشتراک

اشاره

-2

«اشتراک»در مقابل«ترادف»است.اشتراک در غیر لفظ به معنای برخوردار بودن دو یا چند چیز از یک حکم است.اما اشتراک در لفظ بر دو قسم است:1.اشتراک لفظی.اگر یک لفظ برای معانی گوناگونی که با یکدیگر متباین هستند به صورت مستقل وضع شود،آن را«مشترک لفظی»گویند.مثلاً در زبان فارسی کلمه«شیر»بر سه معنی اطلاق