فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 71

اصل

اشاره

-1

«اصل»در لغت آن چیزی است که شیء دیگر بر آن بنا می شود یا به واسطۀ آن پایدار می ماند؛ (2)و در اصطلاح بر چند معنی اطلاق می شود:1.دلیل.مثل این که گفته می شود:اصل این مسئله کتاب یا سنّت است،یعنی دلیل مسئله کتاب یا سنّت است.2.رجحان.در مقام تردید بین حمل کلام بر معنی حقیقی یا مجازی،اصل،حمل کلام بر معنای حقیقی است.یعنی حمل بر حقیقت،رجحان دارد بر حمل بر مجاز.3.اصل در برابر فرع.مثلاً گفته می شود:خمر،اصل نبیز است یعنی حکم نبیز از خمر گرفته شده.در این مثال،موضوع حکم ثابت از سوی شارع(خمر)را اصل،و موضوع دیگر را که از طرف شارع مشخص نشده(نبیز)،فرع می نامند.4.قاعده،وقتی گفته می شود:اصل در اشیا اباحه است،یا اصل در معاملات لزوم است،یعنی قاعده،مباح بودن اشیا و لازم بودن بیع است.5.آن چه برای تشخیص وظیفه فعلی مکلّف قرار داده شده است مانند استصحاب،تخییر،برائت و احتیاط.اگر مکلّف برای دست یافتن به حکم واقعی شرعی تلاش کند و نتواند حکم شرع را به دست آورد،برای رهایی از بلاتکلیفی و سرگردانی در مقام عمل،برای او حکم ظاهری وضع شده که به آن«اصل»می گویند.صاحب«الاصول العامّه»بعد از بیان این پنج معنی می گوید:بعید نیست که تمام این معانی به معنای لغوی کلمه«اصل»برگردد و تعدّد معانی را ناشی از اختلاط بین مفهوم و مصداق بدانیم. (3)

اصل اباحه

-4

«اصل اباحه»به معنای حکم به مباح،حلال بودن و جواز است.اگر حلال یا حرام بودن چیزی مورد تردید قرار گیرد،اصل اباحه جاری کرده و حکم به حلال بودن آن می کنیم

1- (1) .مصباح المنیر ماده اصل:تمهید القواعد:32؛الاصول العامّه:39؛اصطلاحات الاصول:56؛المعجم الاصولی:258/1.
2- (2) .مصباح المنیر.
3- (3) .الاصول العامّه:40.
4- (4) .الذّریعه:808/2؛العدّه:741/2؛مبادی الوصول:87؛معارج الاصول:202؛فوائد الاصول:328/3؛الفصول الغرویه:351؛المستصفی:77/1؛الاحکام فی اصول الاحکام:81/1؛المحصول رازی:47/1؛ارشاد الفحول:284؛اصول الفقه خضری بک:352.