- سخن ناشر 1
- کاربرد اصطلاح در علوم 3
- اصطلاحات علم اصول 4
- اباحۀ اخص 8
- اشاره 8
- اباحۀ اضطراری 8
- اباحۀ اقتضایی 9
- اباحۀ ظاهری 9
- اباحۀ اعم 9
- اباحۀ شرعی 9
- اباحۀ عقلی 10
- اباحۀ غیر اقتضایی 10
- ابتلا و عدم ابتلا 10
- اباحۀ واقعی 10
- اتّصال زمان شک به زمان یقین 13
- اثبات و ثبوت 13
- اجتماع امر و نهی 14
- اثر شرعی 14
- اشاره 16
- اجتهاد 16
- اجتهاد خاص 21
- اجتهاد در عصر ائمه علیهم السلام 21
- اجتهاد تجزّئی 21
- اجزاء در اصول با کشف خلاف ظنّی 22
- اجتهاد عام 22
- اجزاء در اصول با کشف خلاف قطعی 23
- اجزاء در امارات با کشف خلاف قطعی 24
- اجزاء در تبدّل قطع 24
- اجزاء 24
- اشاره 24
- اجزاء در امارات با کشف خلاف ظنّی 24
- اجزای مأموربه امر واقعی ثانوی 26
- اشاره 27
- اجماع 27
- اجماع بسیط 29
- اجماع دخولی 30
- اجماع حدسی 30
- اجماع تشرّفی 30
- اجماع عملی 31
- اجماع سکوتی 31
- اجماع لطفی 32
- اجماع کشفی 32
- اجماع لبّی 32
- اجماع مرکّب 33
- اجماع محصّل 33
- اجماع مدرکی 33
- اشاره 34
- اجمال 34
- اجماع منقول 34
- اجمال مخصّص لبّی 35
- اجمال مخصّص لفظی 36
- اجمال نصّ 36
- احترازی بودن قیود 37
- اشاره 38
- احتیاط 38
- احتمال و محتمل 38
- احتیاط شرعی 39
- احتیاط عقلی 40
- اخباریین 42
- اختیار 44
- اشاره 45
- اراده 45
- اراده استعمالی 46
- ارادۀ انشایی 47
- ارادۀ تفهیمی 47
- ارادۀ تکوینی 47
- ارادۀ تشریعی 47
- ارادۀ الهی 47
- ارادۀ فعلی 48
- ارادۀ حقیقی 48
- استثنا 49
- استحسان 50
- استحباب 50
- اشاره 52
- استصحاب 52
- استصحاب استقبالی 56
- استصحاب تنجیزی 57
- استصحاب حال شرع 58
- استصحاب حال عقل 58
- استصحاب جزئی 58
- استصحاب حکم مخصّص در عموم زمانی 59
- استصحاب در امور تدریجی 60
- استصحاب حکمی 60
- استصحاب در اطراف علم اجمالی 60
- استصحاب در شبهۀ حکمی 61
- استصحاب در زمانیات 61
- استصحاب سببی 62
- استصحاب در شبهۀ موضوعی 62
- استصحاب صحّت هنگام شک در مانع 63
- استصحاب کلّی 64
- استصحاب عدمی 64
- استصحاب قهقرایی 64
- استصحاب مسبّبی 66
- استصحاب وجودی 66
- استصحاب موضوعی 66
- اشاره 67
- استعمال حقیقی 67
- استعمال 67
- استعمال مجازی 68
- استلزامات عقلی 68
- اسم جنس 69
- اشتراک 69
- اشاره 69
- اشتراک لفظی 70
- اشتراک معنوی 70
- اشاره 71
- اصل اباحه 71
- اصل اجتهادی 73
- اصل احتیاط 73
- اصل اباحۀ عقلی 73
- اصل اباحۀ شرعی 73
- اصل اطلاق 74
- اصل اشتغال 74
- اصل تأخّر حادث 75
- اصل برائت 75
- اصل تخییر 76
- اصل تطابق 78
- اصل تنزیلی 79
- اصل ثبات 79
- اصل حسّ 80
- اصل صحّت 82
- اصل شرعی 82
- اصل حقیقت 82
- اصل حلیت 82
- اصل طهارت 84
- اصل ظهور 85
- اصل عدم 86
- اشاره 86
- اصل عدم استخدام 86
- اصل عدم اشتراک 88
- اصل عدم اضمار 88
- اصل عدم تزکیه 88
- اصل عدم اعتبار ظنّ 88
- اصل عدم قرینه 89
- اصل عدم تقدیر 89
- اصل عملی 90
- اصل عقلی 90
- اصل عدم نقل 90
- اصل عموم 92
- اصل غیر تنزیلی 93
- اصل غیر محرز 93
- اصل لفظی 93
- اصل غیر مثبت 93
- اصل مثبت 94
- اصل موضوعی 97
- اصل نفی 97
- اصل وقف 98
- اصول فقه 98
- اصول فقاهتی 98
- اصول مؤمَّنه 100
- اطّراد 101
- اطلاق 102
- اشاره 102
- اطلاق بدلی 105
- اطلاق شمولی 105
- اطمینان 106
- اعتبار 106
- اقتضا 109
- اشاره 109
- اقلّ و اکثر 109
- اماره 111
- اقلّ و اکثر استقلالی 111
- اشاره 111
- اقلّ و اکثر ارتباطی 111
- امارۀ موضوعی 112
- امارۀ حکمی 112
- اشاره 112
- امتثال 112
- امتثال احتمالی 113
- امثتال ظنّی 113
- امتناع 114
- امتثال علمی تفصیلی 114
- امر 115
- اشاره 115
- امر ارشادی 118
- امر به امر 119
- امر بعد از حَظر 119
- امر به شیء مقتضی نهی از ضدّ آن هست یا خیر؟ 120
- امر تعبّدی 122
- امر تخییری 122
- امر تعیینی 122
- امر ثانوی ظاهری 123
- امر مولوی 123
- امر عینی 123
- امر ثانوی اضطراری 123
- امر غیری 123
- امر کفایی 123
- اشاره 124
- امر واقعی 124
- امکان 124
- امکان اخصّ 126
- اشاره 127
- امکان تعبّد به ظنّ 127
- امکان وقوعی 127
- امکان استعدادی 127
- امکان عام 127
- امکان استقبالی 127
- امکان خاص 127
- انحلال 127
- اشاره 130
- انحلال حقیقی 130
- انسداد 130
- انحلال حکم وضعی 130
- انحلال حکمی 130
- انحلال حکم تکلیفی 130
- انسداد حکومتی 132
- انسداد کبیر 133
- انسداد کشفی 133
- انسدادی 133
- انصراف 133
- انفتاحی 134
- انقلاب نسبت 134
- انفتاح 134
- ایجاب 135
- انقیاد 135
- اشاره 136
- برائت شرعی 136
- برائت اصلی 136
- برائت 136
- بالجمله و فی الجمله 136
- برائت عقلی 138
- اشاره 139
- برهان لمّی 141
- برهان انّی 141
- بنای عقلا 141
- بسیط بودن مشتق 141
- تأخیر بیان از وقت خطاب 142
- تأخیر بیان از وقت حاجت 142
- تجرّی 143
- تبادر 143
- تجزّی 145
- تحقیق مناط 145
- تخصّص 146
- تخریج مناط 146
- تخصیص 147
- تخطئه 147
- اشاره 150
- تخییر بین اقلّ و اکثر 150
- تخییر عقلی 151
- تخییر شرعی 151
- تداخل اسباب و مسبّبات 152
- تراخی 154
- تراجیح 154
- ترادف 155
- ترتّب 155
- تزاحم 161
- ترک استکشاف 161
- اشاره 161
- تزاحم در مستحبّات 163
- تسلسل 164
- تسامح در ادلّۀ سنن 164
- تشریع عملی 166
- تصویب معتزلی 166
- تصویب 166
- اشاره 166
- اشاره 166
- تصویب اشعری 166
- تعادل و تراجیح 167
- تعارض 167
- تعبّدی 172
- تعلیق حکم بر وصف مشعر علیت است ؟ 174
- تعیینی و تعینی 174
- تعدّد مطلوب 174
- تقلید 175
- تقابل بین اطلاق و تقیید 175
- تقیید 184
- تقیه مداراتی 184
- تکرار 184
- اشاره 184
- تقیه 184
- تنجیز و تعذیر 185
- تمثیل 185
- تناقض 185
- تنجیز و تعلیق 186
- تنقیح مناط 186
- اشاره 187
- تواتر 187
- تواتر لفظی 188
- تواتر اجمالی 188
- تواتر معنوی 188
- جامع عرضی 189
- جامع ذاتی 189
- جامع انتزاعی 189
- جزء 190
- اشاره 190
- جزء خارجی 190
- جزء ذهنی 190
- جعل مرکّب 191
- جمع دلالی 191
- جمع عرفی 191
- جعل بسیط 191
- جمع تبرّعی 191
- جمع مقبول 192
- الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 192
- جمع موضوعی 192
- جمع محمولی 192
- حاظر و مبیح 195
- حجّت 195
- حجیت ذاتی 196
- حجیت اصولی 196
- حرمت ذاتی 197
- اشاره 197
- حرمت 197
- حُسن و قبح عقلی 198
- حقیقت شرعیه 206
- حقیقت متشرّعه 207
- حقیقت و مجاز 207
- حکم 210
- اشاره 210
- حکم ارشادی 216
- حکم امضایی 216
- حکم اقتضایی 216
- حکم ثانوی 217
- حکم تأسیسی 217
- حکم اوّلی 217
- حکم تکلیفی 217
- حکم تنجیزی 217
- حکم شأنی 218
- حکم شرعی 218
- حکم عدمی 218
- حکم فعلی 218
- حکم ظاهری 218
- اشاره 219
- حکم واقعی ثانوی 219
- حکم مولوی 219
- حکم واقعی اوّلی 219
- حکم وضعی 219
- حکمت 219
- حکمت الهی 220
- اشاره 220
- حکومت 220
- حکومت ظاهری 222
- حکومت عرفی 222
- حمل 223
- اشاره 223
- حمل ذاتی اوّلی 223
- حمل شایع صناعی 223
- حیثیت اطلاقیه 224
- حیثیت تعلیلیه 224
- خاص 225
- خبر 225
- اشاره 225
- حیثیت تقییدیه 225
- خبر عزیز 231
- خبر حدسی 231
- خبر حسّی 231
- خبر ضعیف 231
- خبر حسن 231
- خبر صحیح 231
- خبر مستفیض 232
- خبر متواتر 232
- خبر متواتر اجمالی 232
- خبر موثوق 232
- خبر متواتر معنوی 232
- خبر متواتر لفظی 232
- خبر موثّق 232
- دفع مفسده مقدّم بر جلب منفعت 233
- خرق اجماع 233
- خطاب های شفاهی 233
- دلالت استعمالی 234
- اشاره 234
- دلالت اقتضا 235
- دلالت التزامی 236
- دلالت ترک 236
- دلات ایماء 236
- دلالت تصدیقی 236
- دلالت انّی 236
- دلالت تضّمنی 237
- دلالت تفهیمی 237
- دلالت تقریر 237
- دلالت تصوّری 237
- دلالت طبعی 238
- دلالت سکوت 238
- دلالت جدّی 238
- دلالت تنبیه 238
- دلالت فعل 239
- دلالت عقلی 239
- دلالت لمّی 240
- دلالت قول 240
- دلالت مطابقی 240
- دلیل 241
- دلالت وضعی 241
- اشاره 241
- دلالت منطوق 241
- دلیل امضایی 242
- دلیل اجتهادی 242
- دلیل الخطاب 242
- دلیل انّی 243
- دلیل لبّی 243
- دلیل عقلی 243
- دلیل شرعی 243
- دلیل فقاهتی 243
- دلیل تأسیسی 243
- دلیل لفظی 244
- دلیل نقلی 244
- دور 244
- دوام نسبت 244
- دلیل محرز 244
- دلیل لمّی 244
- دوران امر بین اقلّ و اکثر ارتباطی 245
- دوران امر بین جزئیت،شرطیت و مانعیت 245
- دوران امر بین تخصیص و نسخ 245
- دوران امر بین اقلّ و اکثر استقلالی 245
- دوران امر بین متباینین 246
- دوران امر بین محذورین 246
- دون اثباطه خرط القتاد 246
- ذات 246
- ذاتی و عرضی 247
- رافع و مانع 248
- ذهن 248
- رخصت و عزیمت 249
- سبب 251
- رفع و دفع 251
- سبر و تقسیم 253
- سدّ ذرایع و فتح ذرایع 254
- سنّت 256
- سیره 260
- سیرۀ عقلا 260
- اشاره 260
- سیرۀ متشرّعه 260
- شبهۀ بدوی 261
- اشاره 261
- شبهۀ ابن قبّه 261
- شبهۀ حکمی 262
- شبهۀ تحریمی 262
- شبهۀ کعبی 263
- شبهۀ محصور 264
- شبهۀ مقرون به علم اجمالی 264
- شبهۀ مفهومی 264
- شبهۀ مصداقی 264
- شبهۀ وجوبی 265
- شرایط جعل و مجعول 265
- شرط 265
- اشاره 265
- شبهۀ موضوعی 265
- شرط ترتّب 266
- شرط متقدّم،متأخّر و مقارن 266
- شرط اتّصاف 266
- شک بین جزئیت و مانعیت 267
- شرع 267
- شک 267
- اشاره 267
- شک در رافع 268
- شک در تکلیف 268
- شک در حجیت 268
- شک در محصّل 269
- شک در مقتضی 269
- شک در مکلّفٌ به 269
- شک ساری 269
- شک سببی 270
- شک طاری 270
- شک مسبّبی 270
- شهرت 271
- شهرت روایی 271
- اشاره 271
- شهرت عملی 272
- صحّت حمل 272
- شهرت فتوایی 272
- صحیح و اعم 273
- صدق در قضایای حملی 277
- اشاره 278
- ضدّ 278
- ضرر و ضرار 279
- طریقۀ عقلا 279
- طلب و اراده 279
- ظاهر 279
- ضدّ عام 279
- طریقیت 279
- اشاره 282
- ظنّ 282
- ظنّ خاص 283
- ظنّ اطمینانی 283
- ظنّ قوی 284
- ظنّ ممنوع 284
- ظنّ مانع 284
- ظنّ مطلق 284
- ظنّ طریقی 284
- ظنّ متأخّم به علم 284
- ظنّ غالب 284
- ظنّ نوعی 285
- ظنّ موضوعی 285
- ظواهر الفاظ 285
- ظنّی الدّلالت 285
- ظهور تصدیقی 286
- ظهور اقتضائی 286
- اشاره 286
- عام استغراقی 287
- ظهور ذاتی 287
- ظهور موضوعی 287
- عام اصولی 287
- ظهور تضمّنی 287
- عام و خاص 288
- عام افرادی 288
- عام بدلی 288
- عام مجموعی 288
- عدالت 292
- عام و خاص من وجه 292
- عدم ازلی 293
- عدم ابتلا 293
- عدم اطّراد 294
- عدم الدّلیل دلیل العدم 294
- عدم القول بالفصل 295
- عدم صحّت سلب 296
- عدم محمولی 296
- عدم و ملکه 296
- عدم صحّت حمل 296
- عدم وصفی 297
- عَرَض غریب 297
- عرض ذاتی 297
- اشاره 297
- عَرَض 297
- عرض و عرضی 297
- اشاره 298
- عُرف 298
- عرف خاص 301
- عرف عام 302
- عرف فاسد 302
- عرف قولی 302
- عرف عملی 302
- عصمت 303
- عصیان 303
- عزیمت 303
- اشاره 304
- عقل عملی 307
- عقلیات غیر مستقل 307
- عقل نظری 307
- علّت 307
- عقلیات مستقل 307
- علّت و حکمت 310
- اشاره 311
- علم اجمالی 313
- علم تفصیلی 314
- اشاره 314
- علم فقه 314
- عموم استغراقی 314
- عموم 314
- علم اجمالی در تدریجیات 314
- علم اصول فقه 314
- عموم سیاقی 315
- عموم زمانی 315
- عموم فوقانی 315
- عموم و خصوص 316
- غایت 316
- عموم و خصوص من وجه 316
- عموم و خصوص مطلق 316
- غیر مستقلاّت عقلی 317
- فحوی الخطاب 317
- فتح ذرایع 317
- فقه 318
- فقیه 319
- فور و تراخی 319
- قاصر 320
- قاطع و مانع 321
- اشاره 322
- قاعدۀ استصحاب 323
- قاعدۀ استطاعت 323
- قاعدۀ تجاوز و فراغ 324
- قاعدۀ اصولی 324
- قاعدۀ الجمع مهما امکن اولی من الطّرح 324
- قاعدۀ تحسین و تقبیح عقلی 328
- قاعدۀ ترجیح بلا مرجّح 328
- قاعدۀ تسامح در ادلّۀ سنن 328
- قاعدۀ تقیه 329
- قاعده تعیین 329
- قاعدۀ قبح عقاب بلا بیان 335
- قاعدۀ صحّت 335
- قاعدۀ فقهی 335
- قاعدۀ طهارت 335
- قاعده فراغ 335
- قاعدۀ لاضرر و لاضرار 338
- قاعده لطف 343
- قاعدۀ ما لایدرک کلّه لایترک کلّه 345
- قاعدۀ مقتضی و مانع 345
- قاعدۀ ملازمه 346
- قاعدۀ میسور 348
- قاعدۀ نفی عُسر و حرج 349
- قاعدۀ ید 353
- قاعدۀ یقین 356
- قُبح عقاب بلابیان 358
- قبح فعلی و قبح فاعلی 358
- قدرت تکوینی به معنی اعم 359
- قرآن 360
- اشاره 364
- قرینۀ حالیه 364
- قرینه 364
- قرینۀ عرفی 365
- قرینۀ غیرلفظی 365
- قرینۀ لبّی 365
- قرینۀ عقلی 365
- قرینۀ لفظی 365
- قصد وجه 366
- قرینۀ مقالیه 366
- قرینۀ منفصل 366
- اشاره 367
- اشاره 367
- قضیۀ خارجیه 367
- قطع 367
- قضیۀ حقیقیه 367
- قطع شخصی 373
- قطع تفصیلی 373
- قطع اجمالی 373
- قطع تعبّدی 373
- قطع موضوعی 374
- قطع طریقی 374
- قطع موضوعی طریقی 374
- قطع عرفی 374
- قطع قطّاع 374
- قطع واقعی 375
- قطع موضوعی وصفی 375
- قطع نوعی 375
- قَلب 376
- قول لُغوی 377
- القول بعدم الفصل 377
- اشاره 379
- قیاس 379
- قیاس اخاله 382
- قیاس ادنی 382
- قیاس اصولی 383
- قیاس خفی 383
- قیاس اولویت 383
- قیاس جلی 383
- قیام اصول مقام قطع 384
- قیاس مستنبط العلّه 384
- قیاس علّت 384
- قیاس مصرّح العلّه 384
- قیاس منصوص العلّه 384
- قیام اماره مقام قطع موضوعی طریقی 385
- قیام اماره مقام قطع موضوعی صفتی 385
- کان تامّه و ناقصه 385
- کشف 387
- کُفر 389
- کلّ 389
- کشف انسدادی 389
- کلّی 390
- کلام 390
- اشاره 390
- کلّما حکم به العقل حکم به الشّرع 390
- کلّما حکم به الشّرع حکم به العقل 390
- کلّی طبیعی 391
- کلّی منطقی 391
- کلّی عقلی 391
- کنایه 393
- کَون 394
- کِیف 394
- لای نفی جنس 395
- لحن الخطاب 396
- لزوم بین و غیر بین 396
- لُبّ 396
- لغت 397
- لمّی 397
- مادّه 398
- ماهیت لا به شرط قسمی 399
- ماهیت 399
- اشاره 399
- مانع شرعی 399
- ماهیت مخلوطه 400
- ماهیت مطلقه 400
- ماهیت مهمله 400
- ماهیت مجرّده 400
- ماهیت لا به شرط مقسمی 400
- مبادی تصوّریه 401
- مبادی تصدیقیه 401
- مبادی احکامیه 401
- اشاره 401
- مبادی عالیه 401
- مُبیح 402
- متأخّری متأخّرین 402
- متجرّی 402
- متأخّرین 402
- متشابه 403
- متشرّعه 403
- مترادف 403
- متواتر 404
- متعلّق احکام 404
- مجاری اصول 405
- اشاره 405
- مثبتات اماره و اصل 405
- مَجاز 405
- مجاز عقلی 406
- مجاز به زیاده و نقصان 406
- مجاز مشهور 407
- مَجاز لغوی 407
- مجهول 408
- محمول بالضّمیمه 409
- مخالفت قطعی عملی 410
- مخالفت قطعی التزامی 410
- مخالفت احتمالی عملی 410
- اشاره 411
- مخصّص قطعی الدّلالت 412
- مخصّص عقلی 412
- مخصِّص لُبّی 413
- مخصِّص مبین 414
- مخصّص متّصل لُبّی 414
- مخصّص متّصل 414
- مخصِّص لفظی 414
- مخصّص متّصل لفظی 415
- مخصّص مجمل 415
- مخصّص منفصل لُبّی 416
- مخصّص منفصل 416
- مخطّئه 417
- مراتب حکم 417
- مُرجِّح 418
- مرّه و تکرار 418
- مستقلّات عقلیه 419
- مسئلۀ اصولی 419
- مسئلۀ فقهی 419
- مستحب 419
- مسقطات تکلیف 420
- مسلّمات 420
- مشهور 421
- مشترک 421
- مصالح مرسله 422
- مصلحت 426
- مضیق 428
- مطلق 428
- معقولات اوّلیه 429
- مظنونات 429
- معقولات ثانویه 429
- اشاره 430
- مفهوم 430
- مفاهیم اعتباری 430
- مفاهیم انتزاعی 430
- مفاهیم حقیقی 430
- مفهوم حصر 433
- مفهوم استثناء 433
- مفهوم غایت 435
- مفهوم لقب 437
- مفهوم مردّد 438
- مفهوم موافق 438
- مفهوم وصف 438
- مقدّمات تولیدیه 439
- مقدّمات حکمت 439
- مقدّمه 441
- اشاره 441
- مقدّمات دلیل انسداد 441
- مقدّمۀ شرط 444
- مقدّمۀ سبب 444
- مقدّمۀ شرعی 445
- مقدّمۀ صحّت 445
- مقدّمۀ عبادی 446
- مقدّمۀ عقلی 447
- مقدّمۀ عدم مانع 447
- مقدّمۀ غیر موصل 448
- مقدّمۀ متأخّر 448
- مقدّمۀ علم 448
- مقدّمۀ معدّ 449
- مقدّمۀ متقدّم 449
- مقدّمۀ مفوّته 449
- مقدّمۀ مقارن 450
- مقدّمۀ موصل 450
- مقدّمۀ واجب 451
- مقدّمۀ وجود 453
- مقدّمۀ وجوب 453
- مقرّر 453
- ملاک اقتضایی 454
- ملازمه بین حکم شرع و عقل 454
- مقید 454
- ملاکات احکام 454
- مَناط 455
- مناسب 455
- منجّز 455
- ملکه 455
- موافقت احتمالی التزامی 456
- موافقت احتمالی عملی 456
- موافقت و مخالفت 456
- موافقت قطعی التزامی 456
- منطوق 456
- موافقت قطعی عملی 456
- اشاره 458
- موضوع 458
- موضوع مستنبط 459
- موضوع علم اصول 459
- نسخ 460
- اشاره 460
- نسخ وجوب 462
- نصّ اهل لغت 463
- نصّ 463
- اشاره 463
- نظر 464
- نفس الامر 465
- نَعت 465
- نفی حکم به لسان موضوع 466
- نَفل 466
- اشاره 467
- نهی ارشادی 469
- نهی در عبادت 470
- نهی تنزیهی 470
- نهی تحریمی 470
- نهی در معامله 470
- نهی نفسی 471
- اشاره 471
- نهی غیری 471
- واجب 471
- واجب تخییری 472
- واجب تبعی 472
- واجب تعبّدی 473
- واجب توصّلی 473
- واجب تعیینی 473
- واجب غیری 474
- واجب کفایی 474
- واجب مضیق 474
- واجب مشروط 474
- واجب معلّق 475
- واجب مطلق 475
- واجب منجّز 476
- واجب موسّع 476
- واجب نفسی 476
- واجب موقّت 476
- واجب مقید 476
- واسطه در عروض 477
- واضع 477
- وجوب 478
- وجود نعتی 480
- وحدت مطلوب و تعدّد مطلوب 480
- وجود محمولی 480
- ورود 481
- وصف 482
- اشاره 483
- وضع 483
- وضع تخصّصی 485
- وضع شخصی 486
- وضع جزئی 486
- وضع تخصیصی 486
- وضع تعیینی 486
- وضع تعینی 486
- وضع عینی 486
- وضع نوعی 487
- وضع مرکّبات 487
- اشاره 489
- هل مرکّبه 489
- یقین منطقی و یقین اصولی 489
- یقین استقرائی 489
- یقین 489
صورت دارد:1.فقط شک در حدوث چیزی باشد.در این صورت،استصحاب عدم جاری می شود؛البتّه با وجود شرایط و ارکان استصحاب.2.فی الجمله علم به حدوث چیزی در خارج داشته باشیم ولی در زمان حدوث آن شک داشته باشیم.در این صورت،استصحاب عدم حدوث تا زمان علم به حدوث آن شیء جاری می شود.3.فی الجمله علم به حدوث دو چیز در خارج داشته باشیم ولی شک داریم که آیا یکی از آنها زودتر حاصل شده یا این که با هم محقّق شده اند و اثر شرعی نیز بر نبودن یکی از آنها در زمان وجود دیگری مترتّب است.در این صورت،استصحاب عدم یا اصل تأخّر حادث در هر طرف جاری شود،با جریان آن در طرف دیگر معارض خواهد بود و در نتیجه،موجب ساقط شدن این اصل در هر دو طرف می شود.مثل این که می دانیم پدر و پسری در روز جمعه زنده بوده اند و روز شنبه هر دو فوت کرده اند،و می دانیم که یکی زودتر از دیگری فوت کرده است،ولی نمی دانیم کدام یک از آنها زودتر فوت کرده است.در این جا اگر اصل تأخّر حادث را در مورد پدر جاری کنیم و بگوییم:فرزند زودتر فوت کرده است،و بنابر این پدر از او ارث می برد،در مورد فرزند نیز این اصل جاری می شود و در نتیجه دو اصل با هم تعارض می کنند و ساقط می شوند.4.تاریخ حدوث یکی از دو حادث را می دانیم ولی تاریخ دیگری را نمی دانیم و اثر شرعی نیز بر نفس نبودن آن شیء مجهول التّاریخ در زمان وجود شیء دیگر مترتّب است.در این صورت،اصل تأخّر حادث در مورد شیء مجهول التّاریخ جاری می شود.مثلاً اگر پدر و پسری فوت کنند و بدانیم پدر روز جمعه ساعت هفت صبح فوت کرده،ولی نمی دانیم پسر قبل از ساعت هفت فوت کرده،یا همان ساعت یا بعد از ساعت هفت؟در این صورت اصل تأخّر حادث در مورد پسر جاری می شود و می گوییم:پسر بعد از ساعت هفت فوت کرده و در نتیجه،چون بعد از پدر فوت کرده،از پدر ارث می برد.
اصل تخییر
-1
«اصل تخییر»از اصول عملی عقلی است و به معنای حکم عقل به مخیر بودن مکلّف در انجام دادن یا ترک نمودن فعل است در جایی که مکلّف به مردّد واحد باشد و بین
1- (1) .الکفایه:203/2؛الرّسائل:439؛اصول الاستنباط:233؛الاصول العامّه:541.505؛اصطلاحات الاصول:50؛فوائد الاصول:442/3؛نهایه الافکار:4/جزء دوّم،170.