فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 78

و دیگری توصّلی باشد ولی تعبّدی یا توصّلی بودن معلوم نباشد.اقوال در دوران امر بین محذورین:در دوران امر بین محذورین پنج قول است.1.در هر دو طرف برائت شرعی و عقلی جاری می شود مانند شبهات بدوی؛عمل به این قول موجب مخالفت قطعی با علم اجمالی می گردد.2.جانب حرمت بر جانب وجوب مقدّم است زیرا دفع مفسده مهم تر از جلب منفعت است؛این قول هم نمی تواند کامل باشد زیرا ممکن است موردی باشد که جلب منفعت مهم تر از دفع مفسده باشد به خصوص در جایی که مکلّف از مصلحت و مفسده خبر ندارد.3.تخییر شرعی بین اختیار طرف وجوب یا طرف حرمت.4.تخییر عقلی بین فعل و ترک و حکم به اباحۀ شرعی.5.تخییر عقلی بین وجوب و حرمت و عدم جریان هر کدام از قواعد شرعی که حکم ظاهری یا واقعی به دنبال داشته باشد.این قسم از تخییر را«تخییر تکوینی»نامیده اند به این دلیل که در عالم تکوین،مکلّف یا فاعل است یا تارک و هیچ نیازی هم به ارشاد و راهنمایی به این تخییر نیست. (1)

-اقسام تخییر:تخییر به دو قسم شرعی و عقلی تقسیم می شود.به عنوان هر کدام رجوع شود.

اصل تطابق

اگر متکلّم لفظی را به کار ببرد و مخاطب شک کند که آیا مقصود جدّی او همان مفهومی است که از استعمال فهمیده می شود یا ارادۀ جدّی او غیر از ارادۀ استعمالی است،اصل کلّی که بنای عقلا بر آن است،مطابقت ارادۀ جدّی و ارادۀ استعمالی است.اصولیین این اصل را«اصل تطابق»می نامند. (2)مثلاً مولا می گوید:علما را اکرام کن.کلمه«علما»شامل همۀ علما می شود.اکنون مخاطب شک می کند که آیا واقعا قصد مولا اکرام همۀ علما بوده یا فقط علمای دینی مورد نظر او بوده اند؟اصل تطابق بین ارادۀ استعمالی و ارادۀ جدّی حکم می کند که همۀ علما مورد نظر مولا هستند. (3)

1- (1) .الکفایه:203/2؛الاصول العامّه:541.
2- (2) .اصطلاحات الاصول:30.
3- (3) .اصطلاحات الاصول:30.